მსოფლიოში ყველა ქვეყნის კულინარიული კულტურა უნიკალური და განსხვავებულია. ქვეყნები თავისი სამზარეულოს ტრადიციის ან საკუთარი უნიკალური კლიმატური პირობების წყალობით არა მარტო ეროვნული სამზარეულოს, არამედ მსოფლიო კულინარიული ხელოვნებისა და სასმელების ბრენდების განვითარების მიმართულებასაც კი განსაზღვრავენ.
მსოფლიო კულინარიაში ანგარიშგასაწევ ადგილს ჩვენი პატარა ქვეყანა, საქართველო, დამსახურებულად იკავებს. ქართულ სამზარეულოს კიდევ უფრო საინტერესოს ხდის საქართველოს კუთხეების ერთმანეთისგან, ხშირად რადიკალური, განსხვავება.
ქართული კერძების გემო ჩვენი ეკონომიკის ერთ-ერთი მთავარი სფეროს — ტურიზმის — მნიშვნელოვანი ნაწილი გახდა. იმისთვის, რომ შევინარჩუნოთ ქართული სამზარეულოს ავთენტურობა, აუცილებელია ადგილობრივი აგროწარმოების განვითარება. შესაბამისად, სპეციალისტები სხვადასხვა რეგიონის მუნიციპალური განვითარების გეგმებში, რომლის ფოკუსშიც სოფლის მეურნეობა უნდა იყოს, ითხოვენ, გათვალისწინებული იყოს ადგილობრივი კულტურა და კულინარიაც.
მაგალითად, კახეთისა და რაჭის განვითარების სტრატეგიაში, ღვინის ადგილობრივი წარმოების ხელშეწყობასთან ერთად, სოფლის განვითარების სტრატეგიულ დოკუმენტში გამოუსწორებელი შეცდომა იქნება, თუ არ გაიწერება ადგილობრივი ღორის ჯიშის შენარჩუნების ხედვა, რათა არ დაიკარგოს ჩვენი სამზარეულოს მარგალიტები — რაჭული ლორი და კახური შაშხი; კახურ საფერავსა და რაჭულ ხვანჭკარასთან ერთად — იმერული ყველი და ხაჭაპური; ციცქა-ცოლიკაურის ღვინის უნიკალურ ბუკეტთან ერთად — გურული ადესა; ჩირეულთან და ღვეზელთან ერთად — სვანური რახი კუბდართან ერთად; მეგრული ელარჯი; ფშავური ხინკალი; თუშური გუდა; მესხური ხიზაბავრა და სხვა მრავალი.
სპეციალისტებისთვის წარმოუდგენელია, როგორ შეიძლება ჩაითვალოს ზღვისპირა რომელიმე ქალაქის გენგეგმა ან განვითარების სტრატეგია სრულყოფილად, თუ მასში დეტალურად არ არის გაწერილი თევზჭერისა და აკვაკულტურის განვითარების გეგმა. სპეციალისტების მტკიცებით, ქართული ზუთხი და ქაფშია რომ დღეს ქვეყნის ერთ-ერთი მაღალშემოსავლიანი სეგმენტი არ არის, ეს მხოლოდ და მხოლოდ ჩვენი არასწორი პოლიტიკის შედეგია.
მოკლედ, ყველა თანხმდება, რომ ქართული კერძების ავთენტური გემოს შესანარჩუნებლად ადგილობრივი ნაწარმი აუცილებელია — იქნება ეს ადგილობრივი ჯიშის ძროხის, თხის, კამეჩის რძე თუ ხორცი, ადგილობრივი ჯიშის კარტოფილი, ლობიო თუ პომიდორი. დაუშვებელია სვანური თაშმიჯაბი სვანური კარტოფილის გარეშე და სვანეთის იალაღებზე მობალახე ქართული მთის ძროხის ჯიშისგან მოწველილი რძით დამზადებული ყველის გარეშე.
ასე ებმის აგროწარმოება სოფლის ტურიზმს და სტიმული ხდება აგროტურიზმისთვისაც, რაც ასევე ჩაიბამს და განავითარებს გასტრონომიულ თუ კულინარიულ ტურიზმს. სპეციალისტები ვერც ერთი მუნიციპალიტეტის განვითარების გეგმაში და ვერც ერთ მთავარ სტრატეგიულ დოკუმენტში ამგვარად მწყობრად გაწერილ გეგმას ვერ ხედავენ და ამბობენ, რომ ეს დიდი შეცდომაა. არადა, ტურიზმიც და სოფლის მეურნეობაც დღეს მთავრობას პრიორიტეტულ დარგებად აქვს გამოცხადებული; პრიორიტეტებში სახელდება რეგიონული განვითარებაც, თუმცა რეგიონებში სოფლად მცხოვრებ მოსახლეობას ამის რეალური განცდა ნაკლებად აქვს — თავს პრიორიტეტულად იქაურები არ გრძნობენ.
რა კეთდება და რა ვერ კეთდება დღეს ქვეყანაში იმისთვის, რომ განვითარების გეგმებსა და სტრატეგიებში სწორად გაიწეროს პრიორიტეტები და თვალსაჩინო ადგილი დაეთმოს კულტურასა და კულინარიას? რა როლი აქვს ამ ყველაფერში სახელმწიფოს, კერძო სექტორს და რიგით მოქალაქეებს? — ამ კითხვებით ჩვენ გასტრონომიული კულტურისა და აგროტურიზმის სფეროს ექსპერტებს გავესაუბრეთ.
სახელმწიფოს ტურიზმი ეკონომიკის ერთ-ერთ სტრატეგიულ დარგად აქვს გამოცხადებული, თუმცა სპეციალისტების შეფასებით ტურიზმის კანონში მწირად არის მოხსენიებული გასტრონომიული ტურიზმი, რაც აჩენს განცდას, რომ გასტრონომიული ტურიზმის, როგორც ჩვენი ეროვნული იდენტობისა და კულტურის განუყოფელი ნაწილის, მნიშვნელობაც კი სათანადოდ არ არის აღქმული. არადა, ახლა მთელ მსოფლიოში სწორედ გასტრონომიული ტურიზმის ბუმია და, როგორც ექსპერტები გვეუბნებიან, სწორი პოზიციონირების შემთხვევაში, აქედან ქვეყანას დიდი სარგებლის მიღება შეუძლია.
როგორც „აგრო სიახლეებს“ საქართველოს გასტრონომიის ასოციაციის პრეზიდენტი, გასტრონომიული კულტურის მკვლევარი დალილა ცატავა უყვება, გასტროტურისტი დღეს ყველაზე ინტელექტუალურ ტურისტად არის მიჩნეული. მას აინტერესებს არა მხოლოდ კულინარია და ენო-გასტრონომია — ანუ ღვინო — არამედ ყველაფერი: ადათები, წესები, რიტუალები, რომლითაც და რომლისთვისაც ჩვენი წინაპრები ამა თუ იმ კერძს ამზადებდნენ.
„გასტრონომიულ ტურიზმში სხვადასხვა კატეგორიებია გაერთიანებული: მწვანე, ანუ სოფლის ტურიზმი; ქალაქის გასტრონომიული ტურიზმი; ფუდ-ტურიზმი; კულინარიული ტურიზმი და ბოლოს — გასტრონომიული ტურიზმი, რომელიც ქუდია; ეს ყველაფერი მის ქვეშ ლაგდება. გასტრონომიულ ტურისტს, მაგალითად, კორკოტის მხოლოდ მომზადების წესი კი არ აინტერესებს, არამედ: რატომ შეიქმნა? სად აკეთებენ? რა რიტუალს ახლავს თან? როდის მზადდება? რა სამკურნალო დანიშნულება ჰქონდა? ეს ყველაფერი აუცილებლად უნდა იყოს გაწერილი ტურიზმის სტრატეგიაში“, — ამბობს „აგრო სიახლეებთან“ საუბარში დალილა ცატავა.
მისივე თქმით, სახელმწიფომ უნდა იკვლიოს და აწარმოოს სტატისტიკა — ჩამოსული სტუმრებისგან რამდენია ენო-ტურისტი, რამდენი გასტრო-ტურისტი და რამდენი ფუდ-ტურისტი. ეს ანალიზი მთავრობას დაეხმარება პრიორიტეტების სწორად განსაზღვრაში. როგორც გასტრონომიული კულტურის მკვლევარი გვიხსნის, ფუდ-ტურისტი ინტერესდება, გყავს თუ არა ენდემური ჯიშის თხა, ენდემური ქათამი და სხვა.
დალილა ცატავა ხაზს უსვამს, რომ მეგრული ჯიშის წითელი ძროხა ჰიპოკრატესაც კი აქვს მოხსენიებული და ეს თანამედროვე ტურისტმა იცის, რადგან დღეს ყველას ინფორმაცია „ჯიბით დაგვაქვს“ — მობილური მოწყობილობების სახით. ამიტომ მას აინტერესებს, შემონახული აქვს თუ არა თანამედროვე ადამიანს წინაპრების მიერ მოშენებული ენდემური ჯიშები, რაც ადგილობრივი კულინარიისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა. დალილა ცატავა კოლხური ცხვრის უნიკალურობასაც უსვამს ხაზს — ამ ჯიშის ცხვარს დუმა არ აქვს.
თუ ფუდ-ტურისტს რაჭული ლორი მოეწონა, აუცილებლად დაინტერესდება, რა ნედლეული დგას მის უკან — გყავს თუ არა ენდემური ჯიშის ავთენტური ღორი, რომელიც რაჭული ლორის გემოს მთავარი „საიდუმლოა“. ამ მხრივ ჩვენ საამაყო ვითარება გვაქვს: ქვეყანას ჰყავს რაჭული და კახური ღორის ჯიშები, რომლებიც უნდა მოვუაროთ და შევინარჩუნოთ.
არ შეიძლება, ქართულ მწვადს უცხოელმა „ჯორჯიან შაშლიკი“ უწოდოს, რადგან „შაშლიკი“ ჩერქეზული კულტურაა, ხოლო კახური მწვადი სუფთა ქართულია — ხუთი ნაჭერი ღორის ხორცით; „შაშლიკი“ კი ექვსი ნაჭერი ცხვრის ხორცისგან მზადდება. ქართული მწვადი არ ბასტურმდება — შეწვისას მას მხოლოდ ღვინოს ან ბროწეულის წვენს აპკურებენ და წალამზე ან დეკაზე წვავენ. ეს განსაკუთრებული ნიუანსები გასტროტურისტს განსაკუთრებით აინტერესებს, მაშინ როცა ფუდ-ტურისტისთვის უფრო ნედლეულია მნიშვნელოვანი — სადაურია ხორცი, ენდემური ჯიშის ღორისაა თუ არა.
უნიკალური ჯიშია კახური ღორი — იგი ტახის ნაჯვარია და ლაგოდეხის ტყეში წაბლსა და ტრიუფელს ჭამს, რაც პირდაპირ აისახება ხორცის ტექსტურასა და გემოზე. რაჭული ჯიში რაჭის ტყეში ნიგოზს შეექცევა, ისევე როგორც ლეჩხუმში ლეჩხუმური შაშხი მზადდება მხოლოდ და მხოლოდ ლეჩხუმის ენდემური ჯიშის ღორის ხორცისგან. იგი სრულიად განსხვავებული ტექნოლოგიით მზადდება, ისევე როგორც მეგრული შაშხი — სხვა, განსხვავებული მეთოდით“, — ამბობს დალილა ცატავა „აგრო სიახლეებთან“ საუბარში და ხაზს უსვამს, რომ ეს ყველაფერი სტრატეგიულ დოკუმენტებსა და სამოქმედო გეგმებში აუცილებლად უნდა აისახოს.
გასტრონომიული და სოფლის ტურიზმის ასოციაციის“ დამფუძნებელი ქეთი კვიჭიძე გვეუბნება, რომ კვლევები ზოგადად ძვირი ფუფუნებაა და სახელმწიფო ამის გაკეთების ნაცვლად თანხას სხვადასხვა მარკეტინგულ ნაბიჯებში მიმართავს. რაც შეეხება სტრატეგიებსა და განვითარების გეგმებს, კვიჭიძის ინფორმაციით, სახელმწიფო გასტრონომიული ტურიზმის სტრატეგიის შექმნაზე მუშაობს.
მისივე თქმით, წელს ტურიზმის ეროვნულმა ადმინისტრაციამ საქართველოს გასტრონომიული ტურიზმის სტრატეგიის დასაწერად ესპანური კომპანია დაიქირავა. ქეთი კვიჭიძე ხაზს უსვამს, რომ სახელმწიფომ ბოლო 2–3 წლის განმავლობაში ქვეყნის გასტრონომიული პოპულარიზაცია გააქტიურა, თუმცა სასურველია ქმედითი ნაბიჯების ტემპის დაჩქარება და სფეროს მეტი მხარდაჭერა.
რაც შეეხება დარგის ინტეგრირებას განვითარების სტრატეგიებში, ქეთი კვიჭიძე ამ კონტექსტში იხსენებს ნაკლებად ცნობილ, თუმცა ძალიან საინტერესო პროგრამას სახელწოდებით „მზისკარი“, რომელიც სახელმწიფო პროგრამაა და რომელშიც ჩართვა დაფინანსების მოსაპოვებლად შეუძლია ყველას, ვინც სოფლად ცხოვრობს და საოჯახო რესტორნის შექმნა სურს. მისივე თქმით, ეს პროგრამა ცოტამ იცის და მისი უფრო ფართო პოპულარიზაცია სასურველი იქნებოდა.
ქეთი კვიჭიძე ფიქრობს, რომ მსგავსი ინიციატივების სხვადასხვა რეგიონის განვითარების გეგმებში გაწერა ხელს შეუწყობს გასტრონომიული კულტურის ფეხზე დადგომას, რაც ქვეყნისთვის დამატებითი დოვლათის მიღების კარგი წყარო შეიძლება გახდეს. თუმცა ისიც აღნიშნავს, რომ თავად, ისევე როგორც მისი კოლეგები, ჯერ ვერ ხედავს ამგვარ მწყობრად გაწერილ გეგმას, სადაც ნათლად იქნებოდა ასახული, რეალურად საით მიდის ქვეყანა.
კვიჭიძე ეთანხმება კოლეგებს და ამბობს, რომ სოფლებისა და რეგიონების განვითარების სტრატეგიებში აუცილებელია სოფლის მეურნეობის სტრატეგიებისა და გეგმების ინტეგრირება, რასაც უნდა დაემატოს კულინარიისა და გასტრონომიული კულტურის, სტუმარმასპინძლობისა და ტურიზმის სექტორების მხარდამჭერი ნაბიჯები და გადაწყვეტილებები.
კვიჭიძის აზრს სრულად იზიარებს დალილა ცატავაც. გასტრონომიული კულტურის მკვლევარიც მომხრეა, რომ ტურიზმის სტრატეგიაში, გასტრონომიულ ტურიზმთან კვეთაში, სოფლისა და აგროტურიზმის განვითარების გეგმებიც გაიწეროს. დალილა ცატავა კიდევ ერთ მნიშვნელოვან ასპექტს უსვამს ხაზს — ესაა ქართული კერძების მომზადების წესების ავტორიზაცია.
ცატავა „აგრო სიახლეებთან“ ამბობს, რომ, მაგალითად, ხაჭაპური, რომელიც ქართული კულინარიის დროშად არის მიჩნეული, ხშირად უცხოელებში იმედგაცრუებას იწვევს არასწორად მომზადებისა და დაბალი ხარისხის ინგრედიენტების გამოყენების გამო. ამას კი მთლიანად ქვეყნის გასტრონომიულ იმიჯზე აქვს უარყოფითი გავლენა.
ამიტომ ცატავა მიიჩნევს, რომ სახელმწიფომ ქართული კერძების მომზადების წესების, ტექნოლოგიებისა და რეცეპტების დაპატენტებაზეც უნდა იზრუნოს.“
საგადასახადო შეღავათების ინიციატივა აქვს „გასტრონომიული და სოფლის ტურიზმის ასოციაციას“, რომლის პრეზიდენტი ქეთი კვიჭიძე დიდი ხანია ქართული აგროპროდუქციის შემსყიდველების დღგ-ისგან გათავისუფლების, ან განაკვეთის შემცირების, მომხრეა. ის საერთაშორისო პრაქტიკას იშველიებს და ამბობს, რომ ამგვარი საშეღავათო რეჟიმი არაერთ ქვეყანაში წარმატებით მუშაობს. მისი აზრით, ღირს ამ პრაქტიკის გადმოღება და განვითარების გეგმებში ინტეგრირება.
გასტრონომიული ტურიზმის ექსპერტებისთვის მტკივნეული საკითხია კერძების აკრედიტაცია, რომელიც მათი შეფასებით რაც შეიძლება სწრაფად უნდა განხორციელდეს. ისინი მიიჩნევენ, რომ აუცილებელია ადგილობრივი კერძების მომზადების წესების დეტალური გაწერა და სახელმწიფოს მიერ დამტკიცება — პრაქტიკა, რომელიც იაპონიასა და იტალიაში უკვე დანერგილია.
ქართული კერძების სტანდარტიზაციის აუცილებლობას ქეთი კვიჭიძეც ხედავს, თუმცა კიდევ უფრო შორს მიდის და მიაჩნია, რომ თუ სექტორული განვითარების სტრატეგიებზე ვსაუბრობთ, ქართული კულინარიული კულტურის პოპულარიზაციის მიზნით შესამუშავებელია საზღვარგარეთ ქართული რესტორნების ხელშეწყობის პროგრამაც. კვიჭიძე დარწმუნებულია, რომ ტურიზმისა და ადგილობრივი წარმოების განვითარების სტრატეგიებში ამ კომპონენტის გათვალისწინება ქვეყნისთვის მომგებიანი იქნება, რადგან კერძების აკრედიტაციის შემდეგ, საერთაშორისო პრაქტიკაზე დაყრდნობით, ეს ადგილობრივ პროდუქტზე მოთხოვნას გაზრდის.
მარტივად რომ ვთქვათ, თუ საზღვარგარეთ რესტორანი სტუმრებისთვის ქართული ხაჭაპურის შეთავაზებას მოინდომებს, მას მხოლოდ და მხოლოდ ქართული ყველით დამზადებული ხაჭაპურის გამოცხობა მოუწევს და არა ადგილობრივი პროდუქტით. ქოთნის ქართული ლობიოსთვის საჭირო იქნება ქართულ მიწაზე მოყვანილი ლობიო, ხოლო მჭადისთვის — ქართული სიმინდის ფქვილი.
ამიტომ, თუ გვინდა რეალური განვითარების გეგმა გვქონდეს და არა უბრალოდ ფურცელზე დაწერილი დოკუმენტი, ბევრ საკითხზეა საფიქრალი. სამუშაო მასშტაბურია, მით უფრო თუ გავითვალისწინებთ, რომ, როგორც კვიჭიძე გვეუბნება, დღეს ისიც კი არ გვაქვს ზუსტად გამოკვლეული, რამდენი რესტორანი ფუნქციონირებს ქვეყნის შიგნით და რამდენი ქართული რესტორანი მუშაობს ქვეყნის ფარგლებს გარეთ.
გასტრონომიული ტურიზმისა და სფეროს წარმომადგენლებს მოსწონთ „გემო ფესტები“, რომლებსაც წელიწადში რამდენჯერმე ტურიზმის ეროვნული ადმინისტრაცია სხვადასხვა რეგიონში მართავს და რითაც ქართული გასტრონომიისა და კულინარიის პოპულარიზაციას ცდილობს. თუმცა მათ შენიშვნებიც აქვთ. დალილა ცატავას აზრით, ასეთ ღონისძიებებში აუცილებელია სამეცნიერო კომპონენტის ჩართვაც, რადგან დაუშვებელია საკრალური პროდუქტებისა და კერძების — რომლებიც, როგორც წესი, ასეთ ღონისძიებებზე მზადდება — წესების დაცვის გარეშე მომზადება და საზოგადოებისთვის არასწორი ფორმით მიწოდება.
გასტრონომიული კულტურის მკვლევარი ამბობს, რომ განსაკუთრებული სიფრთხილეა საჭირო ხორბალთან, ღვინოსთან, ხინკალთან, ხაჭაპურთან და მეგრულ ღომთან მიმართებით. დალილა ცატავა ხაზს უსვამს, რომ სწორედ ამ კერძებში ჩანს ყველაზე მკაფიოდ და სიზუსტით მთელი ქვეყნის გასტრონომიული კულტურა, შესაბამისად კი მრავალი ნიუანსია გასათვალისწინებელი.
ქეთი კვიჭიძეც ადასტურებს, რომ სხვადასხვა ტიპის აქტივობებსა და ღონისძიებებში სფეროს სპეციალისტების კომპეტენციას ადგილობრივი მუნიციპალიტეტები უფრო აქტიურად იყენებენ, ვიდრე ცენტრალური ხელისუფლება — მთავარი სტრატეგიული დოკუმენტების შემუშავების პროცესში.
ცალკე ფენომენია კულინარიული ტურისტი, რომელსაც აინტერესებს ის პატარა ნიუანსი, რომელსაც დიასახლისი საიდუმლოდ ინახავს და არავის უმხელს. ამისთვის ის ცდილობს მასტერკლასებს დაესწროს. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ პოსტკოვიდურ პერიოდში მსოფლიომ კვების კულტურა შეცვალა — მაგალითად, კოქტეილებს „მოქტეილები“ უწოდეს.
დალილა ცატავა გვიხსნის, რომ წინ წამოვიდა „სტრიტ ფუდი“, რაც უფრო ბიზნესური მიმართულებაა, ვიდრე ტურისტული. მისივე აზრით, მსოფლიო ტენდენციებს სახელმწიფო მუდმივად უნდა აკვირდებოდეს და ადგილობრივ ბაზარზე საერთაშორისო პრაქტიკის გათვალისწინებით შესაბამის სტიმულებს უნდა ქმნიდეს.
ცატავა არ გამორიცხავს, რომ დრო და დრო გარკვეული რეგულაციების ამოქმედებაც გახდეს საჭირო ან, შესაძლოა, არსებული წესები გამკაცრდეს. ამ ყველაფერს კი მკაფიო და დროული სტრატეგია სჭირდება.
ცატავა სახელმწიფოს პასუხისმგებლობად მიიჩნევს საზოგადოებაში კვების კულტურის გაზრდასაც. გასტრონომიული კულტურის მკვლევარი ამბობს, რომ სახელმწიფოს გეგმა ამ მიმართულებით მისთვის საერთოდ არ არის ცნობილი. არადა, მისივე თქმით, ამის სწავლა ბაღის ასაკიდანვე უნდა იწყებოდეს.
ამ კონტექსტში სპეციალისტები მიუთითებენ სკოლების ბუფეტებში არსებულ უკიდურესად მძიმე ვითარებაზე და სახელმწიფოს პასუხისმგებლობად მიიჩნევენ იმ ფაქტს, რომ ეს პრობლემა წლების განმავლობაში ვერა და ვერ მოგვარდა. დალილა ცატავას თქმით, სკოლის ბუფეტებში მხოლოდ ჯანსაღი საკვები უნდა იყიდებოდეს — უნდა აიკრძალოს ჩიფსები, გაზიანი სასმელები და სხვა არაჯანსაღი ხემსი.
ცალკე საკითხია ჰიგიენური ნორმების მკაცრი კონტროლის აუცილებლობა საგანმანათლებლო და ზოგადად საჯარო სივრცეებში, განსაკუთრებით იქ, სადაც კვების სერვისი ფუნქციონირებს. ამას ემატება აგრომწარმოებლების მიერ აგროქიმიკატების, პესტიციდების, ჰერბიციდებისა და სხვა შხამქიმიკატების გამოყენების კონტროლის პრაქტიკული არარსებობაც.
დალილა ცატავა ცდილობს აგვიხსნას, რომ სურსათის უსაფრთხოებისა და უვნებლობის სახელმწიფო კონტროლი ჩვენთვის არც უცხოა და არც ახალი — ჯერ კიდევ ერეკლე მეფის დროს ქვეყანას საკმაოდ ეფექტიანი მოდელი ჰქონდა დანერგილი, მაშინ როცა დღეს ეფექტიანი კონტროლისგან შორს ვართ.
ბოლო დროს საქართველოში აზიელი სტუმრები მომრავლდნენ. როგორც „გასტრონომიული და სოფლის ტურიზმის ასოციაციაში“ ამბობენ, ეს არ ნიშნავს, რომ ევროპელი ტურისტი აღარ გვსტუმრობს. მათი თქმით, საქართველოში ევროპელი ტურისტები კვლავ ჩამოდიან, თუმცა აზიიდან ტურიზმის გააქტიურებამ მათი რაოდენობა უბრალოდ გადაფარა.
როგორც ქეთი კვიჭიძე „აგრო სიახლეებს“ ეუბნება, საქართველოთი ახალი ქვეყნებიდან დაინტერესდნენ. მისივე თქმით, წელს პირველად გაკეთდა ჯავშნები ახალი ზელანდიიდან და ავსტრალიიდან. კვიჭიძე ფიქრობს, რომ სახელმწიფომ კერძო სექტორს აზიელი ტურისტების მზარდი ნაკადის სწორად მართვაში უნდა დაეხმაროს.
კერძო სექტორთან თანამშრომლობით უნდა შემუშავდეს მიდგომა, როგორ მიიღოს ქვეყანამ მასობრივი ტურიზმიდან სარგებელი. მხოლოდ ამ გზით შეიძლება ქვეყანამ დააზღვიოს ის რისკები, რომლებიც სწორედ მასობრივმა ტურიზმმა შეუქმნა ევროპის არაერთ განვითარებულ ქვეყანას.
სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ ინფრასტრუქტურის სრულყოფასთან ერთად უნდა არსებობდეს მცდელობა, ტურისტული ნაკადები მაქსიმალურად თანაბრად გადანაწილდეს რეგიონებზე, სოფლებზე, დაბებსა და თემებზე. ექსპერტების თქმით, ამ საკითხებსაც უნდა ფარავდეს ადგილობრივი მუნიციპალიტეტების განვითარების სტრატეგიული დოკუმენტები.
სპეციალისტების შეფასებით, იმპორტის დიდი წილი ჩვენს ბაზარზე, სასურსათო უსაფრთხოების გარდა, სხვა მხრივაც პრობლემურია. აგრარულ ბაზრებზე იმპორტირებული სურსათის დიდი ოდენობა და ადგილობრივი ნაწარმის სიმცირე უცხოელ სტუმრებს აფიქრებინებს, რომ ერთ დროს მშრომელი ერი დღეს გაზარმაცებულია.
დალილა ცატავა აქ სახელმწიფო პოლიტიკის სისუსტეს ხედავს და ამტკიცებს, რომ თუ სოფლის მეურნეობის სტრატეგია სწორად გაიწერება, რეალობა სწრაფად შეიძლება შეიცვალოს. ეს, მისი თქმით, მხოლოდ და მხოლოდ სახელმწიფოს სწორი გათვლებისა და ეფექტიანი სტიმულების შექმნის შედეგად შეიძლება მოხდეს.
მისივე აზრით, ადგილობრივი განვითარების გეგმებში უნდა იყოს მკაფიოდ გაწერილი, რას ვაპირებთ, ერთი მხრივ, იმპორტდამოკიდებულების შესამცირებლად და, მეორე მხრივ, სოფლის მეურნეობის გამოსაცოცხლებლად. ფაქტია, რომ არსებული პროგრამები ნაკლებად ეფექტიანია, რასაც ადასტურებს დაუმუშავებელი მიწების დიდი ოდენობა ისედაც მცირემიწიან ქვეყანაში.
და ბოლოს, დალილა ცატავას შენიშვნა-რეკომენდაციები მედიასთან დაკავშირებითაც აქვს. მისი მტკიცებით, სხვადასხვა სატელევიზიო შოუებსა და გადაცემებში პროფესიონალების ჩართვა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია. ამ მხრივ, ის გიდებისა და ინფლუენსერების გადამზადებასაც აუცილებლობად მიიჩნევს და ამბობს, რომ ეს პასუხისმგებლობა სახელმწიფომ უნდა აიღოს საკუთარ თავზე — ისევე, როგორც ამას თურქეთი და ევროპის არაერთი ქვეყანა აკეთებს. სექტორული განვითარების გეგმებში ამ საკითხზე ჯერ არც არაფერი არის გაწერილი.
დამატებითი ინფორმაცია ქართული სამზარეულოს უნიკალურობაზე:
საქართველო პატარა ქვეყანაა მეზობელ კუთხეებშიც კი, მაგალითად, გურიასა და სამეგერლოში, ან სამეგრელოსა და იმერეთში ან გურისა და იმერეთში ფეხითაც კი ისე გადახვალ, არც დაიღლები და, სულ რამდენიმე მეტრში, უკვე სხვა სამყარო დაგხვდება განსხვავებული ყოფა-ცხოვრებით, ბუნებით, ფლორა-ფაუნით, .აგა;ითად, ჩვენში მცენაერთა სახეობების 4 000-ზე მეტ (4100) წარმომადგენელს ვხვდებით. ეს სიმდიდრე და ამგვარი მრავალფეროვნება, რა თქმა უნდა, ადგილობრივ სამზარეულოზეც აისახა. ტრადიციული კერძების აბსოლუტური უმრავლესობა მცენარეულია, თუმცა, გვაქვს ხორციანი კერძების მრავალფეროვნებაც, რაც ქართული მეცხოველეობის, როგორც ტრადიციული დარგს უკავშირდება და პირდაპირ კავშირშია ენდემური ადგილობრივი ჯიშების მრავალფეროვნებასთან. არც ის უნდა დაგვავიწყდეს, რომ წლების განმავლო მტრების შემოსევებმაც დატოვა კვალი ჩვენს სამზარეულოზე. დამპყრობლებს რომ თავი დავანებოთ, ჩვენი ქვეყნის გეოგრაფიულმა მდებარეობამაც, რომელიც ევროპა-აზიის კორიდორს წარმოადგენს,, ქართული სამზარეულო გარკვეულწილად შეიცვალა.
ქართული ტრადიციული კერძები არაერთი მიმართულებით იყოფა, მაგალითად:
- შორ მანძილზე მგზავრობისათვის განკუთვნილი კერძები;
- პროდუქტები და კერძები, რომლებიც მოლაშქრებს თან მიჰქონდათ ბრძოლაში;
- სამარხვო, თუ მარხვის გასახსნილებელი კერძები;
- უცაბედად მოსული სტუმრისათვის სახელდახელო სუფრის გასაშლელი კერძები;
- სადღესასწაულო კერძები;
- ყოველდღიური – საუზმის, სადილის, სამხრისა და ვახშმის კერძები;
- მწყემსების კერძები…
ჩვენს ყოფაში უცხოეთიდან არაერთი სასოფლო სამეურნეო კულტურაა შემოსული, როგორებიცაა, მაგალითად: კიტრი, პამიდორი, ბადრიჯანი, ლობიო, სიმინდი, კარტოფილი, კომბოსტო და სხვ.
აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ქართულ სამზარეულოში სხვადასხვა კერძების მოსამზადებელი პროდუქტების სახით ველურად მზარდი კულტურებიც მრავლად გვხვდება. სოკო, ხილკენკროვნები, ველური ბალახეულობა, რითაც მზადდებოდა მხალეულობა, მხლოვანები, თუ მწნილეული და სხვ. სპეციალურად ზამთრისათვის შრებოდა და ინახებოდა ტყეში მოგროვილი ხილი, თუ სხვა მცენარეები, რისგანაც მზადდებოდა სხვადასხვა კერძები: შინდის კერძი, ხუთკური, დვალურის წვნიანი, მჟაუნას წვნიანი და სხვ.
ბოლო პერიოდში ძველი ქართული კერძების რეცეპტებიდან არაერთია დაკარგული, თუმცა ქართულს სოფლებში და უპირატესად მთის სოფლებში უძველესი ქართული რეცეპტებით დამზადებულ კერძებს დღემდე ვხვდებით.
მეტად საინეტრესოა ის ფაქტიც, რომ საქართველოს ყოველ კუთხეს აქვს არაერთი, საკუთარი ყოფისათვის დამახასიათებელი ტრადიციული კერძი, მაგალითად ფშაური ტრადიციული „დამბალხაჭო“ მეზობელ ხევსურეთში არასოდეს უმზადებიათ, ქისტაური კახეთში, ჟებოტა და დაბა თიანეთი, დუშეთი და სხვ.. ასევეა, მაგალითად: აჭარული ხაჭაპური, ბორანო, ყურუთი, რაც მეზობელი გურიისათვის არასდროს ყოფილა დამახასიათებელი. სვანური კუბდარი და ჭვიშტარი; მეგრული ელარჯი, გებჟალია; რაჭული ლორი და ცულისპიერული; მთიულური ხინკალი; თუშური კოტორი და ხმელი კალტი… რაც შეეხება მწვადს, იგი მთელს საქართველოში გვხვდება, მაგრამ ვაზის წალამზე შემწვარი მწვადი ყველაზე მეტად კახეთში რომაა გემრიელი, ამაზე ყველა ქართველი უდაოდ ერთ აზრზე ვართ… კახურმა ტრადიციამ ის “დააკანონა”, რომ მწვადის შესაწველად საფერავის წალამს რქაწითლისა ჯობნის.
კერძების თავისებურება განსხვავებულია არა მხოლოდ საქართველოს მხარეების, არამედ, ზოგჯერ კონკრეტული სოფლების შემთხვევებშიც. ქართლის სოფლებში: ძეგვსა და ნიჩბისში ადგილობრივი მოსახლეობა დღემდე ამზადებს „ნივრის ხინკალს“, რომელიც, შესაძლოა სხვაგანაც მზადდება, მაგრამ სხენებული კერძი უპირატესად ამ სოფლებისთვისაა დამახასიათებელი. ამავე სოფლებს კიდევ ერთი თავისებურება ახასიათებს ტრადიციული სამზარეულოს მხრივ. ესაა ველურად მზარდი „კაპარი“, რომელსაც ადგილობრივები აგროვებენ და ზამთრისათვის ამწნილებენ.
საქართველოს სოფლებში მოსახლეობა ველურად მზარდი მცენარეებისგანაც ამზადებს მრავალფეროვან კერძებს. ასეთი მცენარეებია: არჯაკელი, ღოლო, ეკალა, სატაცური, ყაყაჩო, ჭყიმა-მხალი, ბალბა, ჭინჭარი, კოფჩხილა, ღანძილი, მჟაუნა, ბურტყილა, დონდოლო, ბუსკანტურა, დვალური, თიკნისყურა, ხატოტი, საწრიპინა, დანდური, მეკენძალა-მხალი, ქუთქუთას მხალი, ანჩხლას მხალი და სხვ.
საქართველოს კუთხეები ერთმანეთისაგან საკმაოდ განსხვავებული ყოფაცხოვრებითა და ასევე სამზარეულოთია გამორჩეული, მაინც ყოველ მხარეს ერთი საერთო და მეტად საინტრესო საგანი მოეძებნება. ეს საგანი განაპირობებს არა მხოლოდ ცალკეული კუთხეების, არამედ მთელი ჩვენი ქვეყნის – საქართველოს ყოფიერებას, რადგან სწორედ იგია ქართველთა იდენტობის ერთ-ერთი განმსაზღვრელი. ეს არის ღვინო!
რომელია ცნობილი და ნაკლებად ცნობილი ქართული ნუგბარი? რა საერთო აქვს გასტრონომიულ ტურიზმს სოფლის აგრო და ველნეს ტურზმთან? რას სთავზაობს ქართველი მასპინძელი ვეგანებს და ჯანსაღი კვების მიმდევრებს? საკვების მომზადების ქართული ტექნოლოგიის დაცვა-დაპატენტების საჭიროება და ყველაფერი ქართულ გემოებსა და სამზარეულოზე👇
განვითარების რა დონეზეა სოფლის და აგროტურიზმი საქართველოში?. . 👇
