Skip to content Skip to footer

ფონიჭალის აფეთქება და წლების განმავლობაში ცნობილი საფრთხეები, რომლებზეც პასუხისმგებლობას ყველა გაურბის – რამდენად უსაფრთხოა დედაქალაქის გაზმომარაგება?

19 ნოემბრის დილა ფონიჭალაში ტრაგედიით დაიწყო. რუსთავის გზატკეცილზე მდებარე ხუთსართულიან საცხოვრებელ კორპუსში ძლიერი აფეთქება მოხდა. შენობის ნაწილი ჩამოინგრა, დაზიანდა საცხოვრებელი ბინები. შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ დღის განმავლობაში გავრცელებული ინფორმაციით, ნანგრევებიდან ოთხი დაშავებული გამოიყვანეს, შვიდ ადამიანს კი, მათ შორის სამ მცირეწლოვან ბავშვს, მაშველები ეძებდნენ. ერთ-ერთ დაშავებულს, 31 წლის მამაკაცს, სხეულის 87 პროცენტი აქვს დამწვარი. მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა კრიტიკულად მძიმეა.

აფეთქების სავარაუდო მიზეზად ბუნებრივი აირის დაგროვება სახელდება. შინაგან საქმეთა მინისტრის განცხადებით, ერთ-ერთი დაშავებულის მონათხრობის თანახმად, მან ღამით გაზის გამათბობლის ჩართვა სცადა, შემდეგ გამორთო, დილით კი განმეორებით ჩართვის მცდელობას აფეთქება მოჰყვა.

განსაკუთრებულ კითხვებს აჩენს „თბილისი ენერჯის“ განცხადება. კომპანიის ინფორმაციით, ბინა, სადაც აფეთქების სავარაუდო კერა მდებარეობს, მონაცემთა ბაზაში დაკეტილად ირიცხებოდა, ბოლო ერთი წლის განმავლობაში გაზის მოხმარება არ ფიქსირდებოდა, კომპანიის თანამშრომლებმა კი ბინის შემოწმება ვერ მოახერხეს, რადგან კარი დაკეტილი დახვდათ.

რა გახდა აფეთქების რეალური მიზეზი, რა მდგომარეობაში იყო გაზის სისტემა და შეიძლებოდა თუ არა ტრაგედიის თავიდან აცილება, ეს გამოძიებამ და ტექნიკურმა ექსპერტიზამ უნდა დაადგინოს.

თუმცა, სანამ გამოძიების შედეგები გახდება ცნობილი, შეგახსენებთ, რა პრობლემებზე ამახვილებდნენ ყურადღებას გაზის მეურნეობის სპეციალისტები წლების განმავლობაში და რა საფრთხეებზე საუბრობდნენ ისინი ჯერ კიდევ დღევანდელ ტრაგედიამდე.

გაზის მეურნეობის სპეციალისტი, „ყაზტრანსგაზ თბილისის“ ყოფილი ხელმძღვანელი პირი სოსო სიმონიშვილი, წლების განმავლობაში საუბრობდა დედაქალაქის გაზის ინფრასტრუქტურის ტექნიკურ მდგომარეობასა და უსაფრთხოების რისკებზე. 2025 წელს ის აცხადებდა, რომ თბილისის ცენტრალურ უბნებში გაზსადენების ნაწილს ექსპლუატაციის ვადა ათწლეულების წინ ამოეწურა.

სიმონიშვილი გაზის უსაფრთხოებაზე საჯაროდ 2019 წელსაც საუბრობდა, როდესაც დიდ დიღომში, ავთანდილის ქუჩაზე მდებარე საცხოვრებელ კორპუსში მომხდარ აფეთქებას ოთხი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა. ტრაგედიამდე მცხოვრებლები გაზის სუნის შესახებ იუწყებოდნენ, ადგილზე მისულმა სპეციალისტებმა კი გაჟონვის კერა ვერ გამოავლინეს. მოგვიანებით, ამ საქმეზე გაზგამანაწილებელი კომპანიის ორი თანამშრომელი სამსახურებრივ გულგრილობაში დამნაშავედ ცნეს.

ეს ისტორია კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რამდენად მძიმე შედეგი შეიძლება მოჰყვეს გაზის გაჟონვის საფრთხის დროულად ვერ გამოვლენას.

გაზის უსაფრთხოების სისტემურ პრობლემებზე საუბრობს სპეციალისტი სიმონ ბარამიძეც. ის ყურადღებას ამახვილებდა გაზის ინფრასტრუქტურის არასაკმარის ტექნიკურ კონტროლზე, სახელმწიფო ზედამხედველობის გაძლიერების აუცილებლობასა და კომპანიების პასუხისმგებლობაზე. ბარამიძე საჭიროდ მიიჩნევდა ქსელების რეგულარულ შემოწმებას, მოძველებული ინფრასტრუქტურის რეაბილიტაციასა და უსაფრთხოების მოთხოვნების გამკაცრებას.

საფრთხეების შესახებ საუბარი მხოლოდ საჯარო განცხადებებით არ შემოიფარგლებოდა.

ჯერ კიდევ 2023 წელს გიორგი ჭაღიაშვილმა და შოთა მესტვირიშვილმა გამოაქვეყნეს სამეცნიერო კვლევა მაღლივი საცხოვრებელი კორპუსების გაზმომარაგების უსაფრთხოების შესახებ. თბილისის სხვადასხვა უბანში ჩატარებულმა გაზომვებმა აჩვენა, რომ გაზის წნევა დღის განმავლობაში იცვლება, ღამით მატულობს და გარკვეულ პირობებში შესაძლოა დადგენილ ნორმებს გასცდეს.

მკვლევრები გაზის წნევის მარეგულირებელი სისტემების ინტენსიური შემოწმებისა და დამატებითი ტექნიკური დაცვის მექანიზმების გამოყენების აუცილებლობაზე მიუთითებდნენ.

რა თქმა უნდა, ეს კვლევა არ ადგენს ფონიჭალაში მომხდარი აფეთქების მიზეზს, თუმცა აჩვენებს, რომ საცხოვრებელი კორპუსების გაზმომარაგების უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული პრობლემები სპეციალისტების ყურადღების ცენტრში წლების წინაც იყო.

ამასთან, საერთაშორისო პრაქტიკა აჩვენებს, რომ გაზის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა მხოლოდ ინდივიდუალური მომხმარებლის პასუხისმგებლობით არ შემოიფარგლება. მაგალითად, დიდ ბრიტანეთში გაქირავებულ საცხოვრებელში გაზის მოწყობილობების უსაფრთხოების ყოველწლიური შემოწმება კანონით სავალდებულოა. გამოიყენება გაჟონვის დეტექტორები და გაზის მიწოდების ავტომატურად შეწყვეტის ტექნოლოგიებიც, თუმცა მათი დამონტაჟება ყველა საცხოვრებელში სავალდებულო არ არის.

საქართველოშიც მოქმედებს გაზის ქსელებისა და მოწყობილობების შემოწმების წესები. მაგრამ საკითხავია, რამდენად ეფექტიანად სრულდება ისინი პრაქტიკაში, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ბინა ხანგრძლივად დაკეტილია და გაზგამანაწილებელი კომპანიის წარმომადგენელს შიდა სისტემის შემოწმების შესაძლებლობა არ ეძლევა.

აქ მნიშვნელოვანია კიდევ ერთი გარემოება: მრავალბინიან კორპუსში ერთი ბინის გაზის სისტემის გაუმართაობა შესაძლოა საფრთხეს უქმნიდეს არა მხოლოდ მის მესაკუთრეს, არამედ მეზობლებსაც, რომლებსაც სხვა ადამიანის საკუთრებაში არსებული ქსელის მდგომარეობის კონტროლი არ შეუძლიათ.

და რამდენად ხშირია მსგავსი საფრთხეები საქართველოში? ამ კითხვაზე პასუხის ნაწილს ენერგოომბუდსმენის ოფიციალური სტატისტიკა გვაძლევს.

ენერგოომბუდსმენის 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, საქართველოში ბუნებრივი აირის აფეთქებებისა და მხუთავი აირით მოწამვლის შედეგად 18 ადამიანი გარდაიცვალა.

გაზგამანაწილებელი კომპანიების მიერ წარმოდგენილი მონაცემებით, ქვეყანაში გასულ წელს ბუნებრივი აირის აფეთქების სულ მცირე 14 შემთხვევა დაფიქსირდა, რასაც სამი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

კიდევ 15 ადამიანი დაიღუპა მხუთავი აირით, ანუ ნახშირჟანგით მოწამვლის შედეგად.

მხოლოდ „თბილისი ენერჯის“ მომსახურების არეალში 2025 წელს ექვსი აფეთქება მოხდა, დაიღუპა ორი ადამიანი. ამავე ტერიტორიაზე დაფიქსირდა ნახშირჟანგით სავარაუდო მოწამვლის 20 შემთხვევა, რომელსაც კიდევ ოთხი ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა.

შედარებისთვის, 2024 წელს სამი მსხვილი გაზგამანაწილებელი კომპანიის მომსახურების არეალში სულ შვიდი აფეთქება დაფიქსირდა, 2025 წელს კი ეს მაჩვენებელი გაორმაგდა.

განსაკუთრებით საყურადღებოა კიდევ ერთი მონაცემი: ენერგოომბუდსმენის ანგარიშის თანახმად, 2024 წელს „თბილისი ენერჯიმ“ თითქმის 296 ათასი აბონენტი შეამოწმა და 4 239 მათგანთან ტექნიკურ ნორმებთან და უსაფრთხოების მოთხოვნებთან შეუსაბამობა აღმოაჩინა. გაზის მიწოდება 686 აბონენტს შეუწყდა, 3 553 მომხმარებელთან კი დარღვევით დამონტაჟებული გაზის დანადგარი ჩაიხსნა.

ენერგოომბუდსმენის აპარატი თავადაც მიუთითებს განმეორებითი შემოწმებების აუცილებლობაზე. მიზეზი ის არის, რომ მომხმარებლებმა შესაძლოა შემოწმებისას მოხსნილი სახიფათო დანადგარები ხელახლა დაამონტაჟონ ან თვითნებურად აღადგინონ გაზმომარაგება.

ეს სტატისტიკა მხოლოდ ციფრები არ არის. მის უკან ადამიანების სიცოცხლე, ჯანმრთელობა და საცხოვრებელი სახლების უსაფრთხოება დგას.

ფონიჭალის ტრაგედიის რეალური მიზეზი ჯერ კიდევ დასადგენია, თუმცა ფაქტია, რომ საქართველოში გაზის უსაფრთხოების პრობლემებზე სპეციალისტები წლებია საუბრობენ, ოფიციალური სტატისტიკა კი ადასტურებს, რომ აფეთქებები და მოწამვლის შემთხვევები კვლავ ფიქსირდება.

და ბოლოს, მთავარი კითხვა: რამდენი ტრაგედია უნდა მოხდეს იმისთვის, რომ უსაფრთხოების კონტროლი მხოლოდ შემთხვევის შემდეგ რეაგირებას კი არ გულისხმობდეს, არამედ საფრთხის დროულ გამოვლენასა და თავიდან აცილებას?

„აგროგარემო TV“ მომხდართან დაკავშირებით კომენტარისთვის ენერგოომბუდსმენის აპარატსაც დაუკავშირდა. უწყებაში განგვიმარტეს, რომ ენერგოომბუდსმენი ორდღიან კონფერენციას ესწრება და ამ ეტაპზე კომენტარს ვერ აკეთებს. მათი თქმით, ჟურნალისტის საკონტაქტო ნომერს ენერგოომბუდსმენს გადასცემენ, რომელიც სურვილის შემთხვევაში თავად დაგვიკავშირდება.

აპარატში მხოლოდ ის დაგვიდასტურეს, რომ ფონიჭალაში მომხდარი აფეთქების შემდეგ „თბილისი ენერჯისგან“ გამოითხოვეს აფეთქების სავარაუდო კერად დასახელებულ ბინასთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია.

რა კონკრეტულ ინფორმაციას სწავლობს ენერგოომბუდსმენის აპარატი და გამოიკვეთა თუ არა უსაფრთხოების წესების შესაძლო დარღვევები, ამ ეტაპზე უცნობია.

წყაროები:

https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/475465/1/Energia_2023_N3_Naw_II.pdf?utm_source=chatgpt.com

საქართველოს პარლამენტი – ენერგოომბუდსმენის 2025 წლის სრული ოფიციალური ანგარიში. მთავარი პირველწყარო 2025 წლის აფეთქებების, გარდაცვალებისა და უსაფრთხოების პრობლემების მონაცემებისთვის.

საქართველოს პარლამენტი – 2025 წლის ანგარიშის განხილვა, ნინო გულეიშვილის მონაწილეობით (24 აპრილი, 2026).

„შენობები ისე პროექტდება, რომ გაზის უსაფრთხოება თითქმის არ არის გათვალისწინებული“ (14 მარტი, 2024).

სიმონ ბარამიძის შეფასებები გაზსადენების ტექნიკურ მდგომარეობაზე (2025).

გაზის უსაფრთხოების ნორმები და მათი დაცვის აუცილებლობა (2024).

„თბილისი ბომბზე ზის თუ არა?“ (2013). გაზსადენების დიაგნოსტიკისა და უსაფრთხოება

წყაროები საერთაშორისო გამოცდილებაზე:

დიდი ბრიტანეთის HSE – გაზის უსაფრთხოების ვალდებულებები გაქირავებულ საცხოვრებელში. გაზის მოწყობილობების ყოველწლიური შემოწმება და მესაკუთრის პასუხისმგებლობა.

ბრიტანეთის მთავრობა – ელექტროუსაფრთხოების სტანდარტები. ინგლისში გაქირავებული საცხოვრებელი ფართების ელექტროსისტემების პერიოდული შემოწმების წესები.

გერმანიის DVGW – საცხოვრებელში გაზის სისტემების ყოველწლიური შემოწმების რეკომენდაციები. ტექნიკური უსაფრთხოება, პასუხისმგებლობა და მესაკუთრის თვითკონტროლი.

ევროკავშირის რეგულაცია 2016/426 – გაზზე მომუშავე მოწყობილობების უსაფრთხოება. გაზის მოწყობილობებისა და კომპონენტების უსაფრთხოების ევროპული მოთხოვნები.

ბრიტანეთის HSE – დაცლილი ან ხელახლა გაქირავებული საცხოვრებლის გაზის უსაფრთხოების განმარტებები. იგივე პირველწყარო, რაც №40, გამოყენებული კონკრეტულად დაკეტილი ბინების უსაფრთხოების საკითხის გასარკვევად. HSE+2