ნაგავსაყრელების ქვეყანა – სად მიდის საქართველოს ნარჩენები და რა საფრთხის წინაშე ცხოვრობს მოსახლეობა?

ათასობით ტონა ნარჩენი, დაბინძურებული წყლები, ატმოსფეროში გამოყოფილი მეთანი, გაუსაძლისი სუნი და მოსახლეობის პროტესტი. საქართველოში ნაგავსაყრელების პრობლემა მხოლოდ საყოფაცხოვრებო ნარჩენების შეგროვებასა და განთავსებას აღარ უკავშირდება. საკითხი უფრო მასშტაბურია და გარემოს დაბინძურების შესაძლო საფრთხეებთან, ადამიანების ჯანმრთელობასთან, სახელმწიფო კონტროლის ეფექტიანობასა და წლების განმავლობაში გადადებულ ინფრასტრუქტურულ პროექტებთან არის დაკავშირებული.

საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, საქართველოს მყარი ნარჩენების მართვის კომპანია ქვეყნის მასშტაბით 54 ნაგავსაყრელს მართავს. მათგან 26 მოქმედია, 28 კი დახურული. თუმცა ეს მონაცემები არ მოიცავს თბილისის და აჭარის ნაგავსაყრელებს, რომლებსაც სხვა ორგანიზაციები მართავენ.

ამას ემატება უკანონო, ე.წ. სტიქიური ნაგავსაყრელები, რომელთა სრულყოფილი, განახლებული ეროვნული სტატისტიკა საჯაროდ ხელმისაწვდომ წყაროებში არ იძებნება.

რამდენი ასეთი ადგილია საქართველოში, სად არის დაბინძურების ყველაზე მაღალი რისკი, რამდენი მოქმედი ნაგავსაყრელი აკმაყოფილებს გარემოსდაცვით სტანდარტებს და რამდენი მათგანი განაგრძობს ფუნქციონირებას გამოვლენილი დარღვევების მიუხედავად? ამ კითხვებზე ერთიანი და სრულყოფილი სურათის მიღება დღეს რთულია.

სიზიფეს შრომა – მოჩვენებითი გარემოსდაცვითი აქტივობა

ლილო: ნაგავსაყრელი, რომელიც კიდევ 20 წლით შეიძლება გაფართოვდეს

თბილისის დიდი ლილოს ნაგავსაყრელი ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე დატვირთული მუნიციპალური ნარჩენების პოლიგონია. „თბილსერვის ჯგუფის“ ოფიციალური მონაცემებით, აქ ყოველდღიურად საშუალოდ 1 500-2 000 ტონა ნარჩენი ხვდება.

2023 წელს ლილოს ნაგავსაყრელზე 496 651 ტონა ნარჩენი განთავსდა, 2024 წელს 540 619 ტონა, ხოლო 2025 წელს 560 151 ტონა. შესაბამისად, მხოლოდ ორ წელიწადში წლიურად მიღებული ნარჩენების რაოდენობა დაახლოებით 13%-ით გაიზარდა.

პრობლემა მხოლოდ ნარჩენების მზარდი მოცულობა არ არის.

„თბილსერვის ჯგუფის“ ინფორმაციით, პოლიგონზე ყოველწლიურად საშუალოდ 12 000 ტონა მეთანი წარმოიქმნება, რომლის შეგროვება და უტილიზაცია ამ ეტაპზე არ ხდება. მეთანი ძლიერი სათბურის აირია, რომელიც გლობალურ დათბობას უწყობს ხელს, ხოლო ნაგავსაყრელზე მისი დაგროვება შესაბამისი პირობების არსებობისას ხანძრისა და აფეთქების რისკსაც ქმნის.

გარდა ამისა, ლილოს ნაგავსაყრელზე წელიწადში დაახლოებით 54 000 კუბური მეტრი ნაჟური წყალი წარმოიქმნება. ეს არის ნარჩენების მასაში გამავალი დაბინძურებული სითხე, რომელიც სათანადო შეგროვებისა და გაწმენდის გარეშე გარემოს დაბინძურების საფრთხეს წარმოადგენს.

თბილისის მერმა კახა კალაძემ 2 ნოემბერს განაცხადა, რომ ნაგავსაყრელზე წარმოქმნილი დაბინძურებული წყლები პირდაპირ არხში ჩაედინება. გამწმენდი ნაგებობის დასრულება კი მხოლოდ 2027 წლის სექტემბერში იგეგმება.

ამასთან, გარემოსდაცვითი დარღვევები ლილოს ნაგავსაყრელზე უკვე ოფიციალურად გამოვლენილია.

2025 წელს ჩატარებული არაგეგმური შემოწმების შედეგად გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილებით გათვალისწინებული პირობებისა და კანონმდებლობით დადგენილი ნორმების დარღვევები დადგინდა. 2026 წლის 5 თებერვალს სასამართლომ ნაგავსაყრელის ოპერატორი „თბილსერვის ჯგუფი“ სამართალდამრღვევად ცნო და ფულადი ჯარიმა დააკისრა. საჯაროდ გავრცელებულ ოფიციალურ პასუხში არც დარღვევების სრული ჩამონათვალია მოცემული და არც ჯარიმის ოდენობა.

ამის მიუხედავად, თბილისის მერია ნაგავსაყრელის სხვა ტერიტორიაზე გადატანას ამ ეტაპზე მიზანშეწონილად არ მიიჩნევს.

მერიის ინფორმაციით, გერმანულმა საკონსულტაციო კომპანიამ ICP-მა 12 შესაძლო ტერიტორია შეისწავლა და არსებული პოლიგონის გაფართოება ყველაზე ხელსაყრელ ვარიანტად მიიჩნია. დედაქალაქის ხელისუფლების შეფასებით, ლილოს ნაგავსაყრელს მომდევნო 20 წლის განმავლობაში გაფართოების პოტენციალი აქვს.

დიდი ლილოს ნაგავსაყრელი დედაქალაქის მთელ მოსახლეობას წამლავს – რისკებს გარემოსდაცვითი პლატფორმა განმარტავს

დაგეგმილია ნარჩენების სეპარირების ქარხნის, გაზშემკრები სისტემისა და ნაჟური წყლების გამწმენდი ინფრასტრუქტურის მოწყობა. თუმცა ამ სისტემების სრულად ამოქმედებას კიდევ რამდენიმე წელი დასჭირდება.

ჩნდება მთავარი კითხვა: რამდენად უსაფრთხოა არსებული ნაგავსაყრელის გაფართოება, როდესაც გარემოსდაცვითი პრობლემების აღმოსაფხვრელად აუცილებელი ინფრასტრუქტურის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჯერ არ ფუნქციონირებს?

ბათუმი: ახალი ნაგავსაყრელი აშენებულია, ძველი კი ისევ მუშაობს

ბათუმის ადლიის ნაგავსაყრელი კიდევ ერთი მაგალითია იმისა, როგორ შეიძლება გარემოსდაცვითი პრობლემა ათწლეულების განმავლობაში მოუგვარებელი დარჩეს.

ახალი ბულვარის მიმდებარე ადლიის დასახლებაში მცხოვრებლები წლებია მძაფრ სუნსა და არასათანადო სანიტარიულ პირობებზე საუბრობენ. 2026 წლის 1 ნოემბერს საზოგადოებრივი მაუწყებლის მიერ მომზადებული სიუჟეტის მიხედვით, მოსახლეობა პრობლემას უკვე დაახლოებით 15 წელია უჩივის.

ადგილობრივები სუნის წყაროდ ბათუმის მოქმედ ღია ნაგავსაყრელს ასახელებენ.

პრობლემის მოსაგვარებლად ქობულეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცეცხლაურში თანამედროვე სანიტარული ნაგავსაყრელი აშენდა, რომლის ძირითადი სამშენებლო სამუშაოები ჯერ კიდევ 2021 წელს დასრულდა.

თუმცა 2026 წლის ნოემბრის მდგომარეობით, ახალი პოლიგონი კვლავ არ ფუნქციონირებს.

როგორც აჭარის შესაბამისი უწყებების მიერ გავრცელებული განმარტებებიდან ირკვევა, ახალი ნაგავსაყრელის ამოქმედებას დამატებითი ინფრასტრუქტურა სჭირდება, მათ შორის ნარჩენების მექანიკურ-ბიოლოგიური დამუშავების ობიექტი და გადამტვირთავი სადგური.

შედეგად, ძველი ნაგავსაყრელის დახურვის თარიღი კვლავ გაურკვეველია.

საკითხი მხოლოდ იმას არ ეხება, რატომ ვერ ამოქმედდა ხუთი წლის წინ აშენებული ინფრასტრუქტურა. მნიშვნელოვანია, რა თანხა დაიხარჯა პროექტზე, რატომ ვერ განისაზღვრა თავიდანვე ყველა საჭირო კომპონენტი და რა დამატებითი ხარჯები იქნება აუცილებელი მის სრულფასოვნად ასამუშავებლად.

ამ პროცესში კი ადლიის მოსახლეობა კვლავ ნაგავსაყრელის მეზობლად ცხოვრობს.

აგროგარემო ნაგავსაყრელების ჩრდილში – რისკები ადამიანებისა და ცხოველებისთვის

ქუთაისი: სუნი, კვამლი და მოსახლეობის პრეტენზიები

პრობლემურია ქუთაისის ნიკეას ნაგავსაყრელის შემთხვევაც.

2026 წლის ივნისში ნიკეას ქუჩაზე მცხოვრებლები აცხადებდნენ, რომ ნაგავსაყრელიდან გავრცელებული მძაფრი სუნის გამო ფანჯრების გაღებას ვერ ახერხებდნენ. ადგილობრივების თქმით, პრობლემა ყოველდღიურ ცხოვრებას მნიშვნელოვნად ართულებდა.

მოსახლეობა სხვადასხვა პერიოდში კვამლის გავრცელებაზეც საუბრობდა.

ნარჩენების მართვაზე პასუხისმგებელმა კომპანიამ 2026 წლის ივნისში მიმდინარე სამუშაოებით გამოწვეული დროებითი დისკომფორტი განმარტა, თუმცა მოქალაქეების პრეტენზიები მხოლოდ ცალკეული სამუშაოების პერიოდს არ უკავშირდება.

ამ შემთხვევაში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დადგინდეს, რა მდგომარეობაშია ნაგავსაყრელის ტექნიკური ინფრასტრუქტურა, როგორ კონტროლდება ნარჩენების გადაფარვა, ხანძრის რისკები და ატმოსფერული ჰაერის მდგომარეობა.

მოსახლეობის მონათხრობი მნიშვნელოვანი საფუძველია პრობლემის შესასწავლად, თუმცა ჰაერის დაბინძურების მასშტაბისა და ჯანმრთელობისთვის კონკრეტული რისკების შესაფასებლად ლაბორატორიული კვლევებია აუცილებელი.

თელავი: მოსახლეობა ნაგავსაყრელის გადატანას ითხოვს

2026 წლის 11 აგვისტოს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ გულგულაში საპროტესტო აქცია გაიმართა.

ადგილობრივები სოფლიდან დაახლოებით სამი კილომეტრის დაშორებით მდებარე ნაგავსაყრელის დაკონსერვებასა და სხვა ტერიტორიაზე გადატანას მოითხოვდნენ.

აქციის მონაწილეების განცხადებით, ნაგავსაყრელიდან გავრცელებული უსიამოვნო სუნი და მწერების სიმრავლე განსაკუთრებით ზაფხულში ქმნის პრობლემებს. მოსახლეობის ნაწილი აცხადებდა, რომ ფანჯრებს ვერ აღებდა და ბავშვებს ეზოში თავისუფლად ვერ უშვებდა.

აქციის მონაწილეებმა ნაგავსაყრელისკენ მიმავალი გზის გადაკეტვაც სცადეს.

ეს შემთხვევაც აჩენს კითხვას, რამდენად ეფექტიანად რეაგირებენ შესაბამისი უწყებები მოსახლეობის საჩივრებზე და რა კონკრეტული გარემოსდაცვითი კვლევები ტარდება ისეთ ობიექტებზე, რომელთა ფუნქციონირებასაც ადგილობრივები წლებია აპროტესტებენ.

საგარეჯო: ნაგავსაყრელი ქალაქის შესასვლელთან

2026 წლის ივლისში საგარეჯოს მცხოვრებლებიც საუბრობდნენ მუნიციპალიტეტის შესასვლელთან არსებული ნაგავსაყრელის პრობლემაზე.

ადგილობრივები მიუთითებდნენ უსიამოვნო სუნზე, დაგროვილ ნარჩენებსა და ტერიტორიაზე ფრინველების სიმრავლეზე.

თუმცა ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ერთი გარემოება: მოსახლეობის პრეტენზიები მიმდებარე მეფრინველეობის ფერმებსაც ეხებოდა. შესაბამისად, სუნისა და სხვა შესაძლო დაბინძურების წყაროების დასადგენად აუცილებელია დამოუკიდებელი შემოწმება.

ეს მაგალითი კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რატომ არ არის საკმარისი მხოლოდ მოსახლეობის საჩივრების აღრიცხვა. საჭიროა მონიტორინგი, რომელიც კონკრეტულად დაადგენს დაბინძურების წყაროსა და მასშტაბს.

მარნეული: 122 უკანონო ნაგავსაყრელი ერთ მუნიციპალიტეტში

ცალკე პრობლემაა სტიქიური, უკანონოდ მოწყობილი ნაგავსაყრელები.

მარნეულის მუნიციპალიტეტის 2023-2027 წლების ნარჩენების მართვის გეგმის მიხედვით, მხოლოდ 2023 წელს მუნიციპალიტეტში 122 უკანონო ნაგავსაყრელი იყო აღრიცხული.

2026 წლის იანვარში რადიო „მარნეულმა“ სცადა გაერკვია, რამდენი ასეთი ობიექტი იყო დარჩენილი, რამდენი გაიწმინდა და რა ღონისძიებები გატარდა პრობლემის მოსაგვარებლად.

გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით, მუნიციპალიტეტისგან კონკრეტული, განახლებული რაოდენობრივი პასუხი ვერ მიიღეს.

მარნეულის შემთხვევა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან მხოლოდ ერთ მუნიციპალიტეტში აღრიცხული ასეთი რაოდენობა კითხვებს აჩენს ქვეყნის საერთო სურათთან დაკავშირებით.

რამდენი სტიქიური ნაგავსაყრელია საქართველოში? რამდენი მათგანი მდებარეობს მდინარეებთან, სასოფლო-სამეურნეო მიწებთან ან დასახლებებთან ახლოს? რამდენი გაიწმინდა და რამდენი წარმოიქმნა ხელახლა?

ამ კითხვებზე ერთიანი, განახლებული მონაცემების გარეშე პრობლემის რეალური მასშტაბის შეფასება შეუძლებელია.

2 664 დარღვევა მხოლოდ ექვს თვეში

გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის ოფიციალური ინფორმაციით, 2026 წლის პირველ ექვს თვეში საქართველოში ნარჩენების მართვის კოდექსის დარღვევის 2 664 ფაქტი გამოვლინდა.

ყველაზე მეტი დარღვევა ქვემო ქართლში დაფიქსირდა, 654 შემთხვევა. თბილისში გამოვლინდა 532 დარღვევა, კახეთში 372, მცხეთა-მთიანეთში 250, აჭარაში კი 200.

მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ეს სტატისტიკა მხოლოდ ნაგავსაყრელებზე დაფიქსირებულ დარღვევებს არ ასახავს. მასში ნარჩენების მართვის კოდექსით გათვალისწინებული სხვადასხვა სამართალდარღვევაა გაერთიანებული, მათ შორის გარემოს დანაგვიანება და ნარჩენების არასათანადო დაწვა.

თუმცა მონაცემები მაინც მიუთითებს ნარჩენების მართვის სფეროში არსებული პრობლემების მასშტაბზე.

რამდენი ასეთი დარღვევა უკავშირდება უშუალოდ ოფიციალურ ნაგავსაყრელებს, რამდენი სტიქიურ ნაგავსაყრელებს და რამდენ შემთხვევაში მოხდა გარემოსდაცვითი ზიანის რეალური აღმოფხვრა, დამატებით შესწავლას საჭიროებს.

რა საფრთხეს შეიძლება ქმნიდეს ნაგავსაყრელები?

არასათანადოდ მოწყობილ ან არასწორად მართულ ნაგავსაყრელებზე რამდენიმე მნიშვნელოვანი გარემოსდაცვითი საფრთხე არსებობს.

ნარჩენების დაშლისას წარმოქმნილი მეთანი ხელს უწყობს კლიმატის ცვლილებას და შესაბამის პირობებში ზრდის ხანძრისა და აფეთქების რისკს.

ნაჟური წყლების არასათანადო მართვამ შესაძლოა გამოიწვიოს ნიადაგის, ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლების დაბინძურება.

ნაგავსაყრელზე ხანძრისა და ნარჩენების ღია დაწვის შემთხვევაში კი ატმოსფეროში შესაძლოა გამოიყოს ჯანმრთელობისთვის მავნე ნივთიერებები.

გარდა ამისა, არასათანადო სანიტარიული პირობები ქმნის მწერებისა და მღრღნელების გამრავლების რისკებს.

ეს საფრთხეები განსაკუთრებით საყურადღებოა მაშინ, როდესაც ნაგავსაყრელები დასახლებებთან, მდინარეებთან, სასოფლო-სამეურნეო მიწებთან ან წყლის რესურსებთან ახლოს მდებარეობს.

თუმცა კონკრეტულ ნაგავსაყრელზე დაბინძურების არსებობისა და მისი ხარისხის დასადგენად აუცილებელია შესაბამისი კვლევები. მხოლოდ ცუდი სუნი ან მოსახლეობის პრეტენზია არ არის საკმარისი იმის დასამტკიცებლად, რომ ჰაერში, ნიადაგში ან წყალში დასაშვები ნორმები გადაჭარბებულია.

სად არის გამოსავალი?

საქართველოს ნაგავსაყრელების პრობლემას მხოლოდ ახალი ტერიტორიების გამოყოფა და ძველი პოლიგონების გაფართოება ვერ გადაწყვეტს.

საჭიროა ნარჩენების წარმოქმნის შემცირება, დახარისხებისა და გადამუშავების სისტემების განვითარება, მოქმედი ნაგავსაყრელების გარემოსდაცვითი ინფრასტრუქტურის მოწესრიგება და სახელმწიფო კონტროლის ეფექტიანობის გაზრდა.

საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ ნაგავსაყრელებზე დამოკიდებულების მნიშვნელოვნად შემცირება შესაძლებელია.

მაგალითად, გერმანიის გარემოს დაცვის ფედერალური სააგენტოს მონაცემებით, 2024 წელს ქვეყანაში მუნიციპალური ნარჩენების გადამუშავების მაჩვენებელი 67,5%-ს შეადგენდა, ხოლო პირდაპირ ნაგავსაყრელებზე განთავსებული მუნიციპალური ნარჩენების წილი 1%-ზე ნაკლები იყო.

საქართველოში კი დედაქალაქის მთავარი ნაგავსაყრელის გაფართოება მომდევნო ორი ათწლეულის პერსპექტივით განიხილება.

ეს თავისთავად არ ნიშნავს, რომ გაფართოების გადაწყვეტილება გარემოსდაცვითი თვალსაზრისით მცდარია, თუმცა აჩენს აუცილებელ კითხვას: რამდენად შეესაბამება ასეთი მიდგომა ნარჩენების შემცირებისა და გადამუშავების გრძელვადიან მიზნებს?

ლილოში გარემოსდაცვითი დარღვევები ოფიციალურად გამოვლენილია, ბათუმში ახალი ნაგავსაყრელი წლებია ვერ ამოქმედდა, ქუთაისსა და თელავში მოსახლეობა სუნსა და მძიმე საცხოვრებელ პირობებზე საუბრობს, ხოლო მარნეულში ასზე მეტი უკანონო ნაგავსაყრელი იყო აღრიცხული.

ეს შემთხვევები განსხვავებული პრობლემებია, თუმცა ერთ საერთო კითხვამდე მივყავართ: რამდენად ეფექტიანად მართავს სახელმწიფო ქვეყნის ნარჩენებს და რამდენად დაცულია მოსახლეობა გარემოსდაცვითი საფრთხეებისგან?

რას ითხოვს „აგროგარემო TV“ პასუხისმგებელი უწყებისგან?

პრობლემის მასშტაბისა და გარემოსდაცვითი მდგომარეობის სრულყოფილად შესასწავლად, „აგროგარემო TV“-მ საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნით მიმართა.

უწყებისგან გამოთხოვნილია საქართველოში არსებული ყველა მოქმედი, დახურული და სტიქიური ნაგავსაყრელის განახლებული რეესტრი, შესაბამისი ნებართვები, გარემოსდაცვითი ინსპექტირების აქტები, გამოვლენილი დარღვევები, დაკისრებული სანქციები და ბოლო წლების ლაბორატორიული კვლევების შედეგები.

ასევე ვითხოვთ ინფორმაციას იმის შესახებ, რომელი ნაგავსაყრელები ფუნქციონირებენ გარემოსდაცვითი სტანდარტების დარღვევით, სად დაფიქსირდა ჰაერის, წყლისა და ნიადაგის დაბინძურება, რა ღონისძიებები დაევალათ პასუხისმგებელ ორგანიზაციებს და შესრულდა თუ არა ეს ვალდებულებები.

ჩვენთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დადგინდეს, რამდენად შეესაბამება ოფიციალური ნაგავსაყრელების ფაქტობრივი მდგომარეობა კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს და რამდენად ეფექტიანად აკონტროლებს სახელმწიფო მათ საქმიანობას.

როგორც კი პასუხისმგებელი უწყებისგან პასუხებს მივიღებთ, მასალას განვაახლებთ და საზოგადოებას გავაცნობთ დამატებით მონაცემებს, დოკუმენტებსა და გამოვლენილ გარემოებებს.

იმ შემთხვევაში კი, თუ სამინისტრო მოთხოვნილ ინფორმაციას კანონით დადგენილ ვადაში არ მოგვაწვდის, ან პასუხი არასრული იქნება, ამის შესახებაც აუცილებლად ვაცნობებთ საზოგადოებას.

მანამდე მთავარი კითხვა კვლავ პასუხგაუცემელია: რამდენად უსაფრთხოა ის გარემო, რომელშიც საქართველოს სხვადასხვა რეგიონში ნაგავსაყრელების მეზობლად ათასობით ადამიანი ცხოვრობს?

სტატიის ფაქტობრივი ნაწილი ეყრდნობა შემდეგ წყაროებს:

https://old.mepa.gov.ge/Ge/Reports?page=2&pageSize=9

ბათუმის ადლია და ცეცხლაური: საზოგადოებრივი მაუწყებლის 1 ნოემბრის რეპორტაჟი და „ბათუმელების“ კვლევა

შპს „თბილსერვის ჯგუფის“ დირექტორმა გიორგი პაპავამ პარლამენტის წევრს, დაჯი კოვზირიძეს, სადეპუტატო კითხვის პასუხად გაუგზავნა.

ქუთაისის ნიკეას ქუჩის მაცხოვლებლების პროტესტი

ნაგავსაყრელების პრობლემა მარნეულში

2 664 გარემოსდაცვითი დარღვევა – გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტის ოფიციალური მონაცემები

შენიშვნა რედაქციისგან: მთავარი ფოტო, შინაარსის შესაბამისად, დაგენერირებულია AI-ს მიერ.