მოსავალი დათვებს რჩებათ, ზარალი ფერმერებს – გიყვებით მაღალმთიანი სოფლების კიდევ ერთ გასაჭირზე.
მაღალმთიან აჭარაში დათვებთან კონფლიქტი ახალი პრობლემა არ არის. ჯერ კიდევ წლების წინ ადგილობრივები ჩიოდნენ, რომ გარეული ცხოველები სიმინდის ყანებსა და თხილის ბაღებში შედიოდნენ და მოსავალს ანადგურებდნენ. თუმცა პრობლემა მხოლოდ დაკარგული მოსავალი აღარ არის. მოსახლეობისთვის სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება უსაფრთხოებაც.
მაგრამ რამდენი დათვი ბინადრობს საქართველოში და მართლაც გაიზარდა თუ არა მათი რაოდენობა? ამ კითხვაზე ზუსტი პასუხი ჯერჯერობით არ არსებობს. გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ 2026 წელს მურა დათვის პოპულაციის მდგომარეობის შესასწავლად 400 ათასი ლარის ღირებულების კვლევა დაგეგმა. კვლევამ უნდა შეაფასოს არა მხოლოდ დათვების რაოდენობა, არამედ ადამიანებთან კონფლიქტის რისკებიც.
ამასთან, გასარკვევია, რატომ ჩნდებიან გარეული ცხოველები დასახლებულ ტერიტორიებზე. ერთ-ერთი შესაძლო მიზეზი ადამიანის საქმიანობით მათი ბუნებრივი გარემოს შეცვლაა. ტყეების გაჩეხვა, გზების, ჰესებისა და სხვა ინფრასტრუქტურის მშენებლობა, კლიმატის ცვლილება და ბუნებრივი საკვების შემცირება შესაძლოა ცხოველების გადაადგილებასა და ქცევაზეც აისახებოდეს. თუმცა კონკრეტულად რა იწვევს ამ პრობლემას საქართველოში, ამას საფუძვლიანი კვლევა სჭირდება. მხოლოდ დათვების რაოდენობაზე საუბარი საკმარისი არ არის.
სპეციალისტები განმარტავენ, რომ პრობლემის გადაწყვეტა მხოლოდ ცხოველების რაოდენობის შემცირება არ არის. მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, რა იზიდავთ დათვებს დასახლებულ ტერიტორიებზე და როგორ შეიძლება სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთების დაცვა.
ასეთი კონფლიქტის მართვის გამოცდილება ევროპის ქვეყნებსაც აქვთ. მაგალითად, სლოვენიაში დათვებისგან დაზარალებულ ფერმერებს, შესაბამისი პირობების დაკმაყოფილების შემთხვევაში, ზარალს უნაზღაურებენ. სახელმწიფო ასევე აფინანსებს პრევენციულ ღონისძიებებს, მათ შორის ელექტროღობეების შეძენას.
ევროკავშირში ფერმერების დასახმარებლად გამოიყენება სპეციალური დამცავი ღობეები, მონიტორინგის სისტემები და სხვა საშუალებები, რომლებიც ცხოველს ნაკვეთზე შესვლისგან აკავებს, მისი მოკვლის გარეშე.
მსგავსი გამოცდილება საქართველოშიც არსებობს. მაჭახელას ხეობაში არასამთავრობო ორგანიზაცია „ნაკრესმა“ ელექტროღობეები გამოსცადა. სპეციალისტების განმარტებით, ამ მეთოდით შესაძლებელია დათვებისგან სიმინდის ყანებისა და სხვა ნათესების დაცვა.
თუმცა ცალკეული წარმატებული მაგალითი პრობლემის სისტემურ გადაწყვეტას ვერ ჩაანაცვლებს.
მაღალმთიანი აჭარის ფერმერებისთვის მოსავალი ხშირად ოჯახის საკვებიცაა და შემოსავლის წყაროც. მის გასაზრდელად ადამიანები მთელი წლის განმავლობაში შრომობენ, შედეგად კი ზოგჯერ არაფერი რჩებათ.
ამ ფონზე განსაკუთრებით პრობლემურია საჯარო ინფორმაციის ნაკლებობაც. ჩვენ ვერ მოვიძიეთ ერთიანად გამოქვეყნებული მონაცემები, რამდენი შეტყობინება მიიღეს შესაბამისმა უწყებებმა 2025-2026 წლებში დათვების მიერ ნათესებისა და ხეხილის დაზიანების შესახებ, აღირიცხება თუ არა ფერმერებისთვის მიყენებული ზარალი და რა სახის დახმარებაა მათთვის ხელმისაწვდომი.
არადა, ეს ინფორმაცია მხოლოდ ჟურნალისტებს არ სჭირდებათ. ის პირველ რიგში თავად ფერმერებისთვის უნდა იყოს საჯარო, მარტივად გასაგები და ხელმისაწვდომი.
მოსახლეობამ უნდა იცოდეს, როგორ დაიცვას საკუთარი მეურნეობა, რა უნდა გააკეთოს, თუ დათვი მის ნაკვეთზე ან საცხოვრებელ ეზოში გამოჩნდა, ვის მიმართოს საფრთხის შემთხვევაში და როგორ დააფიქსიროს მიყენებული ზარალი. ასევე მკაფიოდ უნდა იყოს განმარტებული, რისი უფლება აქვს ფერმერს კანონით და რა ქმედებები ეკრძალება დაცული სახეობის მიმართ.
ამ ინფორმაციის მოძიება და გამოსავლის ძიება მხოლოდ დაზარალებულ ადამიანებს არ უნდა უწევდეთ. შესაბამისი სახელმწიფო უწყებები თავად უნდა ზრუნავდნენ მოსახლეობის ინფორმირებაზე, უსაფრთხოების პრაქტიკული რეკომენდაციების გავრცელებასა და ზიანის პრევენციაზე. განსაკუთრებით იმ სოფლებში, სადაც მსგავსი შემთხვევები ხშირად მეორდება.
მურა დათვის დაცვა სახელმწიფოს ვალდებულებაა, მაგრამ ამ ვალდებულებამ ფერმერი დაუცველი არ უნდა დატოვოს.
საჭიროა ზარალის სისტემური აღრიცხვა, პრევენციის რეალური მექანიზმები, მოსახლეობის ინფორმირება და მკაფიო პასუხი კითხვაზე, რა დახმარების მიღება შეუძლია ადამიანს, რომელსაც დაცული ცხოველი საარსებო წყაროს უნადგურებს.
მთაში დათვებისგან მიყენებულ ზარალს ბარში სხვა გარეული ცხოველების პრობლემაც ემატება. ტურები, მგლები და მელიები ხშირად საცხოვრებელ ეზოებშიც შედიან და ზარალს აყენებენ მეცხოველეობასა და მეფრინველეობას. შედეგად, ისედაც არაერთი გამოწვევის წინაშე მდგარ ფერმერს ახლა საკუთარი მოსავლისა და პირუტყვის დაცვაზეც დამოუკიდებლად უწევს ზრუნვა.
არადა, პრობლემა მხოლოდ ფერმერს არ ეხება. როგორ უნდა დავიცვათ გარეული ცხოველები ისე, რომ არ დაზარალდეს სოფლის მეურნეობა? ამის გადაწყვეტა მხოლოდ ფერმერის საზრუნავი არ უნდა იყოს. საჭიროა სახელმწიფოს ჩართულობა, ზარალის პრევენციისა და ანაზღაურების ეფექტიანი მექანიზმები, რათა ფერმერს ბუნებასთან თანაცხოვრება საკუთარი შრომისა და შემოსავლის დაკარგვის ფასად არ უწევდეს.
ბუნების დაცვა და სოფლის მეურნეობის გადარჩენა ერთმანეთს არ უნდა უპირისპირდებოდეს. გამოსავალი ისეთი სისტემის შექმნაა, სადაც დაცული იქნება დათვიც, ადამიანიც და მისი შრომაც.
