მაღალმთიანი მუნიციპალიტეტების განვითარებისთვის სახელმწიფო დამატებით 13.6 მილიონ ლარზე მეტს გამოყოფს, ხოლო სტიქიის შედეგების სალიკვიდაციო დაფინანსებამ უკვე 41 მილიონ ლარს გადააჭარბა. თანხები ძირითადად დაზიანებული გზების, ხიდების, წყალმომარაგებისა და სხვა ინფრასტრუქტურის აღდგენას მოხმარდება.
თუმცა სპეციალისტები სულ უფრო ხშირად სვამენ კითხვას — რატომ იხარჯება ძირითადი რესურსი უკვე მომხდარი ზარალის შემდეგ და არა პრევენციაზე?
საქართველოში მაღალი რისკის ზონები წლებია ცნობილია. გარემოს ეროვნული სააგენტოს მონაცემებით, ქვეყნის მასშტაბით იდენტიფიცირებულია 100-ზე მეტი მაღალი რისკის წერტილი და დაახლოებით 1000 მეწყერსაშიში მონაკვეთი, სადაც მეწყერის, ღვარცოფისა და წყალდიდობის საფრთხე განსაკუთრებით მაღალია.
საქართველოში ადრეული გაფრთხილების სისტემების შექმნაზე ხელისუფლება წლებია საუბრობს. ჯერ კიდევ 2018 წელს მაშინდელი გარემოს დაცვის მინისტრი, ლევან დავითაშვილი აცხადებდა, რომ „2-3 წელიწადში საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ადრეული გაფრთხილების გამართული სისტემა“ უნდა ამოქმედებულიყო. თუმცა შოვის ტრაგედიის შემდეგ გაირკვა, რომ სისტემა ქვეყნის მასშტაბით კვლავ სრულად გამართული არ იყო. უფრო მეტიც — შვიდი წლის შემდეგაც საქართველო ისევ საუბრობს იმ სისტემებზე, რომელთა აუცილებლობაც წლების წინ უკვე აღიარებული იყო. გვსმენია ისიც, რომ ამ ტექნოლოგიით ქვეყნის უზრუნველყოფა „ძვირი ფუფუნებაა“.
სპეციალისტების თქმით, თანამედროვე მონიტორინგისა და ადრეული გაფრთხილების სისტემები, რომლებიც ფერდობის მოძრაობას, წყლის დონესა და ნალექს რეალურ დროში აკონტროლებს, ერთ წერტილზე საშუალოდ 20-25 ათასი დოლარი შეიძლება დაჯდეს.
ეს ნიშნავს, რომ თუ 100 ყველაზე საშიშ წერტილზე ასეთი სისტემები დამონტაჟდება, საერთო ღირებულება დაახლოებით 2.5 მილიონი დოლარი იქნება — თანხა, რომელიც ხშირად ერთ დიდ სტიქიაზე დახარჯულ კომპენსაციებსა და სალიკვიდაციო სამუშაოებზე ნაკლებია.
ამავე დროს, სახელმწიფო და საერთაშორისო პარტნიორები უკვე 70-74 მილიონ დოლარიან მრავალსაფრთხიან ადრეული გაფრთხილების ეროვნულ სისტემაზეც საუბრობენ, რომელიც მეტეოროლოგიურ სადგურებს, მონიტორინგის ქსელსა და მოსახლეობის გაფრთხილების ერთიან სისტემას მოიცავს.
ექსპერტები ამბობენ, რომ პრობლემა მხოლოდ ტექნოლოგიის ფასი აღარ არის. მთავარი საკითხი არათანმიმდევრული დაგეგმვაა — როდესაც სახელმწიფო მილიონებს ხარჯავს ისეთ ზონებში ინფრასტრუქტურის მოსაწყობად, სადაც სტიქიური რისკები წინასწარ ცნობილია, შემდეგ კი იგივე ობიექტების აღდგენაზე ხელახლა იხდის.
ამ ფონზე, ბუნებრივი კატასტროფების მიმართ უმოქმედობა საქართველოს უკვე ათეულობით მილიონი ლარი უჯდება. ხშირად, თუ მოსახლეობამ სტიქიას ფიზიკურად გადაასწრო, ეკონომიკურად სრულად განადგურებული რჩება — ადამიანები ვერ ასწრებენ ქონებისა და წლების განმავლობაში დაგროვილი საკუთრების გადარჩენას.
მიუხედავად იმისა, რომ დაზარალებული ოჯახებისთვის დაახლოებით 30 ათას ლარამდე კომპენსაციაა გათვალისწინებული, მოსახლეობის ნაწილი ამბობს, რომ დღევანდელ რეალობაში ამ თანხით ახალი საცხოვრებლის შეძენა პრაქტიკულად შეუძლებელია.
ამიტომ მთავარი კითხვა ისევ უცვლელი რჩება — რატომ ვიხდით ყოველთვის ტრაგედიის შემდეგ? და ხომ არ სჯობს სახელმწიფომ მეტი რესურსი წინასწარ დაცვასა და რისკების მართვაზე დახარჯოს, ვიდრე ყოველწლიურად უკვე მომხდარი ზარალის დაფინანსებაზე?
წყაროები:
https://nhess.copernicus.org/articles/23/3913/2023/?utm_source=chatgpt.com
https://www.frontiersin.org/journals/earth-science/articles/10.3389/feart.2025.1662640/full
https://www.undp.org/georgia/projects/early-warning-climate-information?utm_source=chatgpt.com
