საქართველოში ცხოვრება ბეწვის ხედზე სიარულს ჰგავს.
ფშავში ხიდი ჩაინგრა და ავტომობილი მდინარეში ჩავარდა. გურიაში სასწრაფო დახმარების მანქანის გადასაადგილებლად ტრაქტორი გახდა საჭირო, სვანეთში პედაგოგი ამტკიცებს, რომ განსხვავებული პოლიტიკური შეხედულებების გამო დასაჯეს და სოფლის გზის რეაბილიტაციისას მხოლოდ მის სახლთან მისასვლელი მონაკვეთი დატოვეს მოუწყობელი.
სამი სხვადასხვა რეგიონიდან მოქალაქეები სახელმწიფოსგან ერთ რამეს ითხოვენ: უსაფრთხოდ ცხოვრების შესაძლებლობას. სამი ისტორია, რომელიც გაცილებით მეტს გვიყვება, ვიდრე მხოლოდ ინფრასტრუქტურის მდგომარეობაა.
რატომ ვერ აღწევს სასწრაფო პაციენტამდე? რა გაკეთდა ფშავში ხიდის რეაბილიტაციისთვის გამოყოფილი თანხით? რატომ ვერ აგვარებს ხელისუფლება პრობლემებს, რომლებზეც მოსახლეობა წლებია საუბრობს? და შეიძლება თუ არა მოქალაქის განსხვავებული აზრი მისთვის ინფრასტრუქტურული მომსახურების შეზღუდვის მიზეზი გახდეს?
მთავარი ფოტო, მასალის შინაარსისგან გამომდინარე, გენერირებულიაAI-ის მიერ.
ფშავში, სოფელ კანატიაში, ხიდი ჩაინგრა და ავტომობილი მდინარეში ჩავარდა. მძღოლი გადარჩა, თუმცა ამ შემთხვევამ კიდევ ერთხელ გამოაჩინა მაღალმთიანი სოფლის უმძიმესი ყოფა, სადაც, ადგილობრივების მონათხრობით, წლებია ადამიანებს უსაფრთხო გადაადგილების შესაძლებლობა არ აქვთ.
დუშეთის მუნიციპალიტეტის მერიის პირველი განმარტება ასეთია: ხიდი საფეხმავლო იყო, მასზე ავტომობილით მოძრაობა არ შეიძლებოდა და მძღოლს სოფლის შემოვლითი გზით უნდა ესარგებლა.
ერთი შეხედვით, ყველაფერი მარტივია: მძღოლს ხიდზე არ უნდა გადაევლო. მაგრამ რა ხდება მაშინ, როდესაც ალტერნატიული გზა მხოლოდ ფორმალურად არსებობს, რეალურად კი პრაქტიკულად გაუვალია?
ადგილობრივი მცხოვრების ინფორმაციით, სოფლის ე.წ. შემოვლითი გზა ციცაბო, ხრეშოვანი და ნალექისგან იმდენად დაზიანებულია, რომ ზოგიერთ მონაკვეთზე ფეხით გადაადგილებაც შეუძლებელია. შესაბამისად, ჩანგრეული ხიდი სოფლისთვის წლების განმავლობაში გარესამყაროსთან დამაკავშირებელი ერთადერთი პრაქტიკულად გამოსაყენებელი გადასასვლელი იყო.
ადგილობრივის თქმით, ხიდით სარგებლობდნენ არა მხოლოდ სოფლის მცხოვრებლები, არამედ თავად სახელმწიფო სამსახურებიც, მათ შორის პოლიცია და სასწრაფო დახმარება. თუმცა სასწრაფო დახმარების ავტომობილი ხშირად მხოლოდ ხიდამდე მიდიოდა, რის შემდეგაც პაციენტის გადაყვანაზე ზრუნვა მის ოჯახსა და მეზობლებს უწევდათ.
მოქალაქე იხსენებს შემთხვევებს, როდესაც ინსულტით დაავადებული ადამიანი, ასევე თირკმლის კენჭის გავლით გამოწვეული ძლიერი ტკივილის მქონე პაციენტი, ოჯახის წევრებმა და მეზობლებმა ხელით გადაიყვანეს, რათა სასწრაფო დახმარებამდე მიეყვანათ.
არსებობს კიდევ უფრო მძიმე მონათხრობიც. ადგილობრივის განცხადებით, ერთ-ერთ შემთხვევაში ადამიანი გარდაიცვალა, რადგან სამედიცინო დახმარებისთვის საჭირო დეფიბრილატორის გადატანა დაგვიანდა.
ეს კონკრეტული შემთხვევები დამატებით გადამოწმებას საჭიროებს, თუმცა მოქალაქეების მონათხრობი სოფლის ყოველდღიურობაზე ბევრს ამბობს.
წარმოიდგინეთ, რას ნიშნავს ინსულტის დროს, როდესაც ყოველი წუთი გადამწყვეტია, პაციენტის ხელით გადაყვანა იმის გამო, რომ სასწრაფო დახმარების მანქანა სახლამდე ვერ მიდის.
და ამ ვითარებაში რამდენად ადეკვატურია ადგილობრივი ხელისუფლების განმარტება, რომ მძღოლს ხიდზე გადასვლის უფლება არ ჰქონდა?
თუ ხიდი მართლაც მხოლოდ ქვეითებისთვის იყო გათვლილი, რატომ არ არსებობდა სოფელში უსაფრთხო სამანქანო გზა? როგორ უნდა შესულიყო იქ სასწრაფო დახმარება, სახანძრო-სამაშველო სამსახური ან პოლიცია?
მუნიციპალიტეტის განმარტება ხიდის დანიშნულების შესახებ შეიძლება ტექნიკურად მართებული იყოს, მაგრამ ის ვერ პასუხობს მთავარ კითხვას: რატომ არ ჰქონდა სოფელს უსაფრთხო და პრაქტიკულად გამოსაყენებელი სატრანსპორტო კავშირი?
მით უმეტეს, რომ, ადგილობრივი მცხოვრების მტკიცებით, შემოვლითი გზის მდგომარეობის შესახებ პირადად იცოდა დუშეთის მუნიციპალიტეტის მერმა, მაცაცო ნარიმანიძემაც.
მოქალაქის მონათხრობით, მერმა მასთან საუბარში თავად დაადასტურა, რომ სოფლის შემოვლითი სამანქანო გზა იმდენად დაზიანებული იყო, მასზე გადაადგილება შეუძლებელი გახლდათ. მისივე თქმით, მერმა მოსახლეობას ახალი ხიდის აშენებაც დაჰპირდა.
ეს ინფორმაცია ამ ეტაპზე მხოლოდ ადგილობრივის მონათხრობს ეყრდნობა. მერისგან დაპირებისა და გზის მდგომარეობის შესახებ აღნიშნული საუბრის დადასტურება ჯერ არ გვაქვს.
თუმცა, თუ ეს ინფორმაცია დასტურდება, ბუნებრივად ჩნდება კითხვა: როცა მუნიციპალიტეტის ხელმძღვანელისთვის ცნობილი იყო, რომ სოფლის საავტომობილო კავშირი პრაქტიკულად მოშლილი იყო, რატომ არ გადაიდგა ქმედითი ნაბიჯები პრობლემის გადასაჭრელად?
ადგილობრივი კიდევ ერთ, არანაკლებ საინტერესო პრაქტიკას აღწერს.
მისი თქმით, სოფლის ადმინისტრაციული წარმომადგენელი ყოველწლიურად ეკითხება მოსახლეობას, რაში დახარჯონ სოფლისთვის გათვალისწინებული დაახლოებით 10 ათასი ლარი.
მოსახლეობის პასუხი კი ყოველ წელს უცვლელია: ხიდი, ხიდი და კიდევ ერთხელ ხიდი.
თუმცა, მოქალაქის მონათხრობით, ადგილობრივი წარმომადგენელი პასუხობს, რომ არსებული თანხა ხიდისთვის საკმარისი არ არის და სანაცვლოდ სხვა პროექტებს, ხან საირიგაციო არხის მოწესრიგებას, ხანაც გარე განათების დამონტაჟებას სთავაზობს.
ადგილობრივი ამ უკანასკნელ გადაწყვეტილებასაც აკრიტიკებს. მისი თქმით, სოფლის მიმდებარე ტყისკენ მიმართული ხელოვნური განათება ბუნებრივ გარემოსაც აზიანებს.
სინათლით დაბინძურება მართლაც შეიძლება უარყოფითად მოქმედებდეს ღამის ცხოველების ქცევასა და მათ საარსებო გარემოზე, თუმცა კონკრეტული განათების ეკოლოგიური გავლენა ცალკე შეფასებას საჭიროებს.
მაგრამ აქ მთავარი მაინც პრიორიტეტებია.
თუ სოფელი წლებია უსაფრთხო ხიდს ითხოვს, მოსახლეობას პაციენტების ხელით გადაყვანა უწევს და არსებული გზა პრაქტიკულად გაუვალია, რატომ ვერ იქცა ამ პრობლემის მოგვარება მუნიციპალიტეტის პრიორიტეტად?
ცხადია, 10 ათასი ლარი შესაძლოა ახალი ხიდის მშენებლობისთვის საკმარისი არ იყოს. მაგრამ ნიშნავს თუ არა ეს, რომ სოფელს წლიდან წლამდე მხოლოდ იმ პროექტების არჩევანი უნდა შესთავაზონ, რომლებიც არსებულ თანხაში ეტევა?
რატომ არ დაიგეგმა უფრო მასშტაბური დაფინანსება? რატომ არ მოხდა ცენტრალური ბიუჯეტიდან თანხის მობილიზება ან პრობლემის გადაწყვეტის ეტაპობრივი დაგეგმვა?
მით უფრო, რომ სახელმწიფო შესყიდვების დოკუმენტებში სოფელ კანატიასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანი ინფორმაცია იძებნება.
დუშეთის მუნიციპალიტეტმა სოფელ კანატიაში დაკიდული ხიდის რეაბილიტაციისთვის ტენდერი პირველად ჯერ კიდევ 2022 წლის სექტემბერში გამოაცხადა. ტენდერი არ შედგა. იმავე წლის ოქტომბერში შესყიდვა კიდევ ორჯერ გამოცხადდა, თუმცა უშედეგოდ.
სამივე შემთხვევაში სავარაუდო ღირებულება 140 018 ლარი იყო.
2023 წლის 31 მარტს მუნიციპალიტეტმა იმავე დასახელების სამუშაოებზე მეოთხე ტენდერი გამოაცხადა. გამარჯვებული კომპანია შპს „საგზაო 333“ გახდა, რომელთანაც 2 მაისს 134 900 ლარის ღირებულების ხელშეკრულება გაფორმდა.
სახელმწიფო შესყიდვების მონიტორინგის სისტემაში ამ ხელშეკრულებას შესრულებულის სტატუსი აქვს.
შესყიდვის საგანი პირდაპირ ასეა დასახელებული: „მაღაროსკარის ა/ე სოფელ კანატიაში დაკიდული ხიდის რეაბილიტაცია“.
ეს მნიშვნელოვანი გარემოებაა: მუნიციპალიტეტს სოფელ კანატიაში ხიდის რეაბილიტაციის საჭიროება დოკუმენტურად სულ მცირე 2022 წლიდან ჰქონდა აღიარებული, ხოლო 2023 წელს ამ მიზნით ხელშეკრულებაც გააფორმა.
თუმცა ჯერ აუცილებლად დასადგენია, 2023 წლის ტენდერით გათვალისწინებული ხიდი სწორედ ის კონსტრუქცია იყო თუ არა, რომელიც 7 ოქტომბერს ჩაინგრა.
ასევე უცნობია, კონკრეტულად რა სამუშაოები შესრულდა, რამდენი გადაიხადა მუნიციპალიტეტმა საბოლოოდ და რა მდგომარეობაში იყო ხიდი რეაბილიტაციის შემდეგ.
ადგილობრივები კი ხიდის დაზიანებულ კონსტრუქციაზე წლების განმავლობაში საუბრობენ. 7 ოქტომბერს გავრცელებული ერთ-ერთი მონათხრობის თანახმად, სოფელი ხიდის შეკეთებას შვიდი წელი ითხოვდა, ხოლო მზიდი ბაგირების ნაწილი დიდი ხნის განმავლობაში დაზიანებული იყო.
თუ ეს ცნობები დასტურდება, ჩნდება კიდევ უფრო მძიმე კითხვები.
იცოდა თუ არა დუშეთის მერიამ ხიდის დაზიანებული ბაგირებისა და სხვა ტექნიკური ხარვეზების შესახებ? თუ იცოდა, რატომ არ მოხდა დროული რეაგირება?
და საერთოდ, როდის შემოწმდა ბოლოს ხიდის ტექნიკური მდგომარეობა? ვინ იყო პასუხისმგებელი მის უსაფრთხო ექსპლუატაციაზე?
რა სამუშაოები ჩატარდა 2023 წელს გაფორმებული ხელშეკრულების ფარგლებში? მოიცავდა თუ არა რეაბილიტაცია ხიდის მზიდი კონსტრუქციების, ბაგირებისა და სამაგრების გამაგრებას ან გამოცვლას?
თუ რეაბილიტაცია მართლაც სწორედ ჩანგრეულ ხიდს შეეხო, ვინ ჩაიბარა სამუშაოები და ვინ დაადასტურა კონსტრუქციის უსაფრთხოება?
ამ კითხვებზე პასუხის გასაცემად აუცილებელია სამშენებლო პროექტის, ხარჯთაღრიცხვის, მიღება-ჩაბარების აქტებისა და საინჟინრო დასკვნების შესწავლა.
ამავე დროს, ხიდის ექსპლუატაციის წესებთან დაკავშირებით მუნიციპალიტეტის განმარტებაც დამატებით შემოწმებას საჭიროებს.
იყო თუ არა ხიდთან ავტომობილით მოძრაობის ამკრძალავი საგზაო ნიშანი ან სხვა შესაბამისი გაფრთხილება?
იყო თუ არა ავტომობილებისთვის განკუთვნილი შემოვლითი გზა გამართული, უსაფრთხო და წლის ნებისმიერ დროს გადაადგილებისთვის ვარგისი?
თუ მუნიციპალიტეტი აცხადებს, რომ სოფელში ავტომობილებს შემოვლითი გზით უნდა ემოძრავათ, შეუძლია თუ არა წარმოადგინოს დოკუმენტები, რომლებიც ადასტურებს, რომ ეს გზა რეალურად გამოსაყენებელი იყო?
და თუ პოლიცია, სასწრაფო დახმარება და სხვა სახელმწიფო სამსახურებიც, როგორც ადგილობრივი ამტკიცებს, ამ ხიდით სარგებლობდნენ, რატომ არ დადგა მისი უსაფრთხოების უზრუნველყოფის საკითხი გაცილებით ადრე?
აქვე უნდა ითქვას, რომ ხიდის საფეხმავლო დანიშნულება თავისთავად არ ნიშნავს, რომ მას ავტომობილის დატვირთვის გაძლება მოეთხოვებოდა. მაგრამ არც იმას ნიშნავს, რომ სოფლის უსაფრთხო საავტომობილო კავშირით უზრუნველყოფის საკითხი დღის წესრიგიდან იხსნება.
მძღოლის მიერ მოძრაობის წესების შესაძლო დარღვევა და ადგილობრივი ხელისუფლების პასუხისმგებლობა ინფრასტრუქტურის მდგომარეობაზე ორი ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად შესასწავლი საკითხია.
შინაგან საქმეთა სამინისტროს ინფორმაციით, მომხდარზე გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსის 276-ე მუხლით დაიწყო, რაც ტრანსპორტის მოძრაობის უსაფრთხოების ან ექსპლუატაციის წესის დარღვევას ეხება.
თუმცა ამ ეტაპზე უცნობია, მოიცავს თუ არა გამოძიება მხოლოდ მძღოლის მოქმედებას, თუ ასევე მოწმდება ინფრასტრუქტურის მდგომარეობასა და მის მოვლა-პატრონობაზე პასუხისმგებელი პირების შესაძლო პასუხისმგებლობაც.
დაიწყო თუ არა ჩანგრევის მიზეზების დამოუკიდებელი ტექნიკური მოკვლევა? ჩატარდება თუ არა შესაბამისი საინჟინრო ექსპერტიზა? და შეისწავლის თუ არა გამოძიება იმასაც, რამდენად უსაფრთხო იყო ხიდი და არსებობდა თუ არა საფრთხის შესახებ წინასწარი ინფორმაცია?
დუშეთის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციის განცხადებით, ხიდის სარეაბილიტაციო სამუშაოები 9 ოქტომბრიდან უნდა დაიწყოს.
მაგრამ ჩნდება კითხვა: რატომ გახდა საჭირო ხიდის ჩანგრევა იმისთვის, რომ სოფლისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი პრობლემის მოგვარება კვლავ დღის წესრიგში დამდგარიყო?
და თუ ეს სამუშაოები შემთხვევამდე იყო დაგეგმილი, რატომ ვერ მოხერხდა მათი დაწყებამდე მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფა?
დღეს სოფელი, რომლის მოსახლეობაც, ადგილობრივის თქმით, წლებია უსაფრთხო ხიდს ითხოვს, კიდევ უფრო მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდა.
ადამიანები, რომლებსაც ისედაც უწევდათ ავადმყოფების ხელით გადაყვანა, ახლა ჩანგრეული გადასასვლელის გარეშე დარჩნენ.
სოფლისთვის ხიდი მხოლოდ ბეტონის, ლითონისა და ბაგირების კონსტრუქცია არ არის. ის სასწრაფო სამედიცინო დახმარებასთან, უსაფრთხო გადაადგილებასთან და ყოველდღიურ ცხოვრებასთან დამაკავშირებელი გზაა.
ამიტომ სახელმწიფოს პასუხი მხოლოდ ის ვერ იქნება, რომ ავტომობილს ხიდზე არ უნდა გაევლო.
მოსახლეობას აქვს უფლება, იცოდეს, რატომ ვერ სარგებლობდა წლების განმავლობაში უსაფრთხო გზით, რა გაკეთდა ხიდის რეაბილიტაციისთვის გამოყოფილი თანხით, რა იცოდნენ პასუხისმგებელმა პირებმა არსებული საფრთხეების შესახებ და რატომ ვერ გადაწყდა პრობლემა მანამდე, სანამ ხიდი ჩაინგრეოდა.
საბოლოოდ, მთავარი კითხვა ასეთია: თუ სოფელს უსაფრთხო ხიდიც არ აქვს და გამოსაყენებელი შემოვლითი გზაც, მაშინ სად უნდა იაროს ხალხმა? და ვის უნდა მოსთხოვოს პასუხი იმაზე, რომ ავადმყოფის სასწრაფო დახმარებამდე მისაყვანად მეზობლების ხელები ხდება საჭირო?
კანატიაში მომხდარი შემთხვევის მიზეზები გამოძიებამ უნდა დაადგინოს. მაგრამ სოფლის მოსახლეობის მონათხრობი უკვე აჩენს კითხვებს იმაზე, რამდენად ადეკვატურად პასუხობდა ადგილობრივი ხელისუფლება ადამიანების ყველაზე ელემენტარულ საჭიროებას: უსაფრთხოდ მისულიყვნენ საკუთარ სახლებამდე და, საჭიროების შემთხვევაში, დროულად მიეღოთ სამედიცინო დახმარება.
