გახმარი ბაღები, განახევრებული მოსავალი, გაუარესებული ხარისხი და შემცირებული შემოსავალი. ქართული თხილის წარმოება მძიმე გამოწვევების წინაშეა. გურიასა და სამეგრელოში ფერმერების ნაწილი მოსავალს უკვე თვითღირებულებაზე დაბალ ფასად ყიდის, ზოგიერთმა კი მისი აღება საერთოდ აღარ ისურვა. ამას ემატება თხილის ბაღების მასობრივი ხმობა, რომლის გამომწვევი მიზეზებისა და მასშტაბების შესახებ კითხვები კვლავ არსებობს. რამდენად მომგებიანია დღეს თხილის წარმოება, რატომ კარგავენ ფერმერები შემოსავლის წყაროს და რას აკეთებს სახელმწიფო დარგის გადასარჩენად?
გურიასა და სამეგრელოში ათასობით ოჯახისთვის თხილი შემოსავლის ერთ-ერთი მთავარი წყაროა. თუმცა წელს მოსავლის დაბინავება ბევრისთვის ფინანსური დანაკარგით დასრულდა. უხვმა ნალექმა მოსავლის ხარისხზე იმოქმედა, გაძვირდა ბაღის მოვლა, შეწამვლა და მუშახელი, თხილის ჩაბარების ფასი კი ზოგიერთ შემთხვევაში კილოგრამზე 2-3 ლარამდე შემცირდა.
ფერმერები ამბობენ, რომ ამ ფასად გაყიდული მოსავლით გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაც უჭირთ. ზოგიერთმა თხილის მოკრეფაზე საერთოდ უარი თქვა, რადგან შრომისა და ტრანსპორტირების ხარჯი მოსალოდნელ შემოსავალს აღემატებოდა.
წლების განმავლობაში შემოსავლის სტაბილურ წყაროდ მიჩნეული კულტურა მცირე მეურნეობებისთვის სულ უფრო ნაკლებად მომგებიანი ხდება.
თუმცა დაბალი ფასი პრობლემის მხოლოდ ერთი ნაწილია. დასავლეთ საქართველოში თხილის ბაღები მასობრივად ხმება. დაზიანება ზოგჯერ ცალკეული ტოტებიდან იწყება, შემდეგ კი მთელ მცენარეზე ვრცელდება. ფერმერები ამბობენ, რომ ბაღებს უვლიან, წამლავენ, ხარჯებსაც სწევენ, მაგრამ ნარგავების გადარჩენას მაინც ვერ ახერხებენ.
პრობლემა რამდენიმე წელია გრძელდება და სულ უფრო ფართო მასშტაბს იძენს. სხვადასხვა სპეციალისტი ხმობის შესაძლო მიზეზებს შორის ბაქტერიულ და სოკოვან დაავადებებს, გარემო პირობებსა და მცენარის დასუსტებას ასახელებს. თუმცა ფერმერებისთვის ჯერ კიდევ ბუნდოვანია, კონკრეტულად რა იწვევს მათ ბაღებში ხმობას და როგორ უნდა შეაჩერონ პროცესი.
ამ ვითარებაში კიდევ უფრო მტკივნეული აღმოჩნდა სახელმწიფო დახმარების შეწყვეტა. 2026 წლიდან აღარ მოქმედებს თხილის წარმოების ხელშეწყობის მიზნობრივი პროგრამა, რომელიც მცირე მეურნეობებს ბაღების მოვლისა და მცენარეთა დაცვის საშუალებების შესაძენად ფინანსურ დახმარებას უწევდა.
მეთხილე ფერმერი და თხილის მწარმოებელთა ასოციაციის ყოფილი ხელმძღვანელი გიორგი თოდუა ამბობს, რომ პრობლემა უკვე დარგის მომავალს უქმნის საფრთხეს. მისი შეფასებით, თუ ვითარება არ შეიცვალა, ფერმერების ნაწილი ბაღების გაჩეხვასა და თხილის წარმოებაზე უარის თქმას იძულებული გახდება.
თხილის მწარმოებელთა ასოციაციის შეფასებით, ქვეყნის მასშტაბით გამხმარი და დაზიანებული ბაღების ფართობი უკვე ათასობით ჰექტარს აღწევს. თუმცა პრობლემა მხოლოდ დაკარგული ნარგავები არ არის. მცირდება მოსავლიანობა, უარესდება თხილის გულის ხარისხი და იზრდება უხარისხო პროდუქციის წილი, რაც საბოლოოდ ფერმერის შემოსავალზეც აისახება.
დარგში განსაკუთრებით რთული მდგომარეობა მცირე მეურნეობებს აქვთ. მსხვილი მწარმოებლებისგან განსხვავებით, მათ ხშირად არ გააჩნიათ საკმარისი ფინანსური რესურსი, თანამედროვე ტექნიკა და აგროტექნიკური მომსახურების შესაძლებლობა. სეზონის დასაწყისში ბაღის მოვლისთვის გაღებული ხარჯი კი მხოლოდ მოსავლის გაყიდვის შემდეგ შეიძლება დაიბრუნონ, ისიც იმ შემთხვევაში, თუ მოსავალი ხარისხიანი იქნება და ფასი გაწეულ ხარჯს დაფარავს.
სექტორის წარმომადგენლები სახელმწიფოსგან მიზნობრივი დახმარების აღდგენას, დაავადებების წინააღმდეგ ერთიანი ღონისძიებების გატარებას და მცირე ფერმერებისთვის ფინანსებზე ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებას ითხოვენ.
თხილის მწარმოებელთა ასოციაციის აღმასრულებელი საბჭოს თავმჯდომარე მერაბ ჭითანავა ამბობს, რომ ბაღების გადასარჩენად საჭირო ღონისძიებები ძვირად ღირებულია და მცირე ფერმერების დიდი ნაწილი ამ ხარჯს დამოუკიდებლად ვერ გასწვდება.
საქართველოში წარმოებული თხილი საერთაშორისო ბაზარზე მოთხოვნად პროდუქტად რჩება და ქვეყანას ექსპორტიდან მნიშვნელოვანი შემოსავალიც აქვს. თუმცა საექსპორტო მაჩვენებლების მიღმა განსხვავებული რეალობაა: მცირე ფერმერები, რომლებიც მოსავლის მისაღებად წლიდან წლამდე სულ უფრო მეტს ხარჯავენ, ხშირად ვეღარ ახერხებენ გაწეული დანახარჯის დაბრუნებას. ფერმერებისთვის თხილის წარმოება წლიდან წლამდე ძვირდება, მოსავალი მცირდება, ბაღები ხმება, მიღებული შემოსავალი კი ხშირად გაწეულ ხარჯებსაც ვერ ფარავს. პრობლემა მხოლოდ ერთი სეზონის დანაკარგი აღარ არის. მრავალწლიანი ნარგავების განადგურება ნიშნავს, რომ ფერმერი კარგავს არა მხოლოდ წლევანდელ მოსავალს, არამედ მომდევნო წლების შემოსავლის პერსპექტივასაც.
როცა სახელმწიფოს დახმარება მცირდება, ხოლო ფერმერის ხარჯები იზრდება, სულ უფრო აქტუალური ხდება კითხვა: ვინ და როგორ უნდა გადაარჩინოს ქართული თხილის წარმოება? და თუ პრობლემები დროულად არ მოგვარდა, რამდენი ოჯახი დაკარგავს შემოსავლის ძირითად წყაროს და რა დაუჯდება ეს ქვეყნის ეკონომიკას?
