1 სექტემბრიდან საქართველოში მიწისქვეშა მტკნარი სასმელი წყლის ჭაბურღილების სახელმწიფო აღრიცხვის ახალი წესი ამოქმედდა. რეგულაცია ვრცელდება 20 მეტრზე უფრო ღრმა ჭაბურღილებზე, რომლებიც ახალი წესის ამოქმედების შემდეგ გაიბურღება.
ჭაბურღილის ბურღვის დასრულებიდან არაუგვიანეს 15 სამუშაო დღისა, ბურღვითი სამუშაოების შემსრულებელი ვალდებულია შესაბამისი მონაცემები გარემოს ეროვნულ სააგენტოს წარუდგინოს. სააგენტო ინფორმაციას ერთიან ჰიდროგეოლოგიურ მონაცემთა ბაზაში აღრიცხავს.
ახალი სისტემის მიზანია მიწისქვეშა წყლის რესურსების რაოდენობრივი და ხარისხობრივი მდგომარეობის მონიტორინგი, მათი დაბინძურებისა და გამოლევის რისკების შემცირება და წყლის რესურსების მდგრადი მართვა.
მნიშვნელოვანი: 1 სექტემბრამდე უკვე არსებული ჭაბურღილების ხელახლა რეგისტრაციას ეს კონკრეტული წესი არ ითხოვს.
ვისი იურისდიქციაა მიწისქვეშა მტკნარი წყლები?
საქართველოში წყლის რესურსები, მათ შორის მიწისქვეშა წყლები, სახელმწიფო საკუთრებაა. მიწის ნაკვეთის ფლობა ავტომატურად არ ნიშნავს მის ქვეშ არსებული მიწისქვეშა წყლით თავისუფლად სარგებლობის უფლებას. ახალი წესის ფარგლებში უშუალოდ ჭაბურღილების სახელმწიფო აღრიცხვას გარემოს ეროვნული სააგენტო ახორციელებს, ხოლო წესების შესრულებას გარემოსდაცვითი ზედამხედველობის დეპარტამენტი აკონტროლებს.
ვინ უნდა დაარეგისტრიროს ჭაბურღილი?
მნიშვნელოვანი დეტალია: რეგისტრაციის ვალდებულება უშუალოდ მოქალაქეს კი არა, პირველ რიგში ჭაბურღილის მბურღავს, ანუ ბურღვითი სამუშაოების შემსრულებელს ეკისრება. მან ბურღვის დასრულებიდან მაქსიმუმ 15 სამუშაო დღეში უნდა წარადგინოს სააღრიცხვო ბარათი/პასპორტი გარემოს ეროვნულ სააგენტოში. მფლობელი ამ დოკუმენტს ხელს აწერს და თავისი პერსონალური მონაცემების სისწორეს ადასტურებს.
სად და როგორ ხდება რეგისტრაცია?
დოკუმენტაცია წარედგინება გარემოს ეროვნულ სააგენტოს. რეგლამენტი უშვებს როგორც მატერიალურ, ისე ელექტრონულ ფორმას. ბარათში შედის, მათ შორის, ჭაბურღილის მდებარეობა, კოორდინატები, სიღრმე, მფლობელის მონაცემები, გეოლოგიური ინფორმაცია, წყლის დონე და დებიტი. სააგენტომ მიღებული ინფორმაცია ჰიდროგეოლოგიურ მონაცემთა ბაზაში უნდა შეიტანოს და ამის შესახებ მბურღავს არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღეში აცნობოს.
ეხება თუ არა ეს ყველა ჭაბურღილს?
არა. ახალი რეგულაცია ეხება 2026 წლის 1 სექტემბრის შემდეგ გაბურღულ, 20 მეტრზე ღრმა ჭაბურღილებს, რომლებიც მტკნარი სასმელი წყლის მოსაპოვებლად კეთდება. მანამდე გაბურღულ ჭაბურღილებზე ეს კონკრეტული რეგლამენტი არ ვრცელდება. ასევე არ ეხება მინერალურ, თერმულ და სამკურნალო-ბალნეოლოგიურ წყლებს.
გადასახადია?
თავად ამ ახალი სახელმწიფო აღრიცხვის რეგლამენტში რეგისტრაციის საფასური ან სახელმწიფო მოსაკრებელი განსაზღვრული არ არის. ანუ რეგისტრაცია თავისთავად ახალი გადასახადი არ არის. თუმცა ეს არ უნდა აგვერიოს წყლის მოპოვების/სარგებლობის ლიცენზირებასთან: წყლის კონკრეტული მიზნით ან მოცულობით მოპოვება სხვა კანონმდებლობით შეიძლება ცალკე რეგულირდებოდეს და გარკვეულ შემთხვევებში ლიცენზია იყოს საჭირო.
ამიტომ, თუ სიუჟეტში დაწერ, რომ „ჭაბურღილების რეგისტრაციაზე გადასახადი შემოდის“, ეს არასწორი იქნება. ამ ეტაპზე საუბარია აღრიცხვაზე და მონაცემთა ბაზის შექმნაზე.
რისთვის კეთდება ეს?
სახელმწიფოს ოფიციალური მიზანია ზუსტად იცოდეს, სად და რა სიღრმეზეა ჭაბურღილები, რომელი წყალშემცველი ჰორიზონტიდან იღებენ წყალს, რამდენი წყლის მიღებაა შესაძლებელი და რა ხარისხისაა ის. ამ მონაცემებით უნდა მოხდეს მიწისქვეშა წყლების მარაგების მონიტორინგი და დაცვა დაბინძურებისა და ზედმეტი ექსპლუატაციისგან.
პრაქტიკულად, დღეს თუ ერთ ტერიტორიაზე ბევრი კერძო ჭაბურღილი კეთდება და ყველა ერთი და იმავე წყალშემცველი ფენიდან იღებს წყალს, სახელმწიფოს სრულყოფილი სურათი შეიძლება საერთოდ არ ჰქონდეს. აღრიცხვის სისტემის იდეა სწორედ ასეთი ინფორმაციის ერთიან ბაზაში თავმოყრაა.
შეუძლია თუ არა სააგენტოს წყლის ხარისხის შემოწმება?
კი. სააგენტოს შეუძლია კონკრეტულ ჭაბურღილზე ჩაატაროს ჰიდროგეოლოგიური მონიტორინგი, საველე კვლევა, აიღოს წყლის სინჯი და ლაბორატორიული ანალიზი ჩაატაროს. მფლობელს უფლება აქვს სააგენტოსგან ამ შედეგების მიღება მოითხოვოს.
რატომ მაინცდამაინც 20 მეტრი?
რეგლამენტში თავად 20-მეტრიანი ზღვრის სამეცნიერო დასაბუთება ცალკე განმარტებული არ არის. სამართლებრივად ეს უბრალოდ ის ზღვარია, რომლის ზემოთაც ახალი სახელმწიფო აღრიცხვის მოთხოვნა მოქმედებს. შესაბამისად, ამ კითხვაზე სამინისტროსთვის დამატებითი განმარტების მოთხოვნა ნამდვილად ღირს.
არის მსგავსი პრაქტიკა სხვა ქვეყნებში?
კი და საკმაოდ ფართოდ. ევროკავშირის წყლის ჩარჩო დირექტივა წევრ ქვეყნებს ავალდებულებს ჰქონდეთ ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლის მოპოვების კონტროლი და წყლის აღების რეესტრი, ხოლო მნიშვნელოვანი წყლის მოპოვება, როგორც წესი, წინასწარ ავტორიზაციას ექვემდებარება. ევროკავშირის ქვეყნებს შეუძლიათ მხოლოდ ისეთი მცირე მოცულობის მოპოვება გაათავისუფლონ კონტროლისგან, რომელიც წყლის მდგომარეობაზე მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს.
ამიტომ თვითონ ჭაბურღილების რეგისტრაციის იდეა ევროპისთვის უჩვეულო არ არის. განსხვავება ქვეყნების მიხედვით არის: სადღაც საჭიროა მხოლოდ შეტყობინება ან რეგისტრაცია, სხვაგან კი ჭაბურღილის მოწყობამდეც ნებართვაა საჭირო და წყლის ამოღების მოცულობაც კონტროლდება.
ანუ საბოლოოდ რისთვის შეიძლება იყოს მნიშვნელოვანი ეს ცვლილება?
ორი მხარე აქვს. სახელმწიფოსთვის ეს არის ინსტრუმენტი, რომ მიწისქვეშა წყლების რეალური მარაგი, ხარისხი და ექსპლუატაციის დონე უკეთ დაინახოს. მოქალაქისთვის კი დღეს მთავარი ცვლილება ისაა, რომ ახალი, 20 მეტრზე ღრმა ჭაბურღილი უკვე „უხილავი“ აღარ იქნება და სახელმწიფო ბაზაში უნდა მოხვდეს.
საზოგადოებას აინტერესებს, არის ეს მხოლოდ ტექნიკური აღრიცხვის პირველი ეტაპი, თუ მომავალში სწორედ ამ ბაზაზე შეიძლება აშენდეს წყლის მოხმარების რაოდენობრივი კონტროლი, ნებართვები ან გადასახადები? – დღევანდელ რეგლამენტში ასეთი ახალი გადასახადი არ წერია, მაგრამ მონაცემთა ბაზა სახელმწიფოს სწორედ წყლის რესურსების მართვის პოლიტიკისთვის ექნება გამოყენებული.
