საქართველოში კარტოფილის წარმოება სულ უფრო რთული და ნაკლებად მომგებიანი ხდება. ფერმერებს პროდუქციის მოყვანა ყოველწლიურად უძვირდებათ, მოსავლის გაყიდვა კი ხშირად თვითღირებულებაზე დაბალ ფასად უწევთ. პრობლემებს მუშახელის დეფიციტი, არასტაბილური საექსპორტო ბაზრები, არასაკმარისი სასაწყობო ინფრასტრუქტურა და კლიმატური პირობებიც ემატება.
წელს ვითარება განსაკუთრებით მძიმეა სამცხე-ჯავახეთში, სადაც კარტოფილის წარმოება ადგილობრივი მოსახლეობის შემოსავლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წყაროა.
ფერმერების ინფორმაციით, კარტოფილის წარმოების თვითღირებულება გასულ წელთან შედარებით დაახლოებით 40%-ით გაიზარდა, ხოლო გასაყიდი ფასი დაახლოებით 30%-ით შემცირდა. თუ შარშან კილოგრამ კარტოფილს ადგილზე 85 თეთრიდან ერთ ლარამდე ყიდდნენ, წელს მისი ფასი 50-70 თეთრამდე ჩამოვიდა. ეს ნიშნავს, რომ ფერმერების ნაწილს გაწეული ხარჯების ანაზღაურებაც უჭირს.
გაძვირებულია თითქმის ყველაფერი: საწვავი, სასუქები, მცენარეთა დაცვის საშუალებები, სათესლე მასალა და ტექნიკის მომსახურება. განსაკუთრებით მწვავეა მუშახელის პრობლემა. ახალქალაქში, რეგიონული მედიის ინფორმაციით, სეზონური მუშის დღიური ანაზღაურება 80 ლარიდან 150-160 ლარამდე გაიზარდა. მიუხედავად ამისა, ფერმერებს მოსავლის ასაღებად საჭირო ადამიანების მოძიება მაინც უჭირთ.
წელს პრობლემებს უხვი ნალექიც დაემატა. სველ ნიადაგში ტექნიკა ვერ მუშაობს, მოსავლის აღება ჭიანურდება, მიწაში დარჩენილ კარტოფილს კი სიცივე და გაფუჭება ემუქრება.
არანაკლებ პრობლემურია მოსავლის რეალიზაცია. გაზაფხულზე ახალქალაქის სოფლებში ფერმერების ნაწილს წინა წლის კარტოფილიც გაუყიდავი ჰქონდა. ზოგიერთ სოფელში მოსავლის დიდი ნაწილი საწყობებში რჩებოდა, მაშინ როდესაც სხვაგან მყიდველები შედარებით აქტიურობდნენ. ფერმერები პრობლემის მიზეზებად არასტაბილურ მოთხოვნას, მყიდველების ნაკლებობასა და მოსავლის შენახვის სირთულეებს ასახელებენ.
ქვეყანაში კარტოფილის წარმოების შემცირებაზე ოფიციალური სტატისტიკაც მიუთითებს. საქსტატის მონაცემებით, 2014 წელს კარტოფილის ნათესი ფართობი დაახლოებით 20 ათას ჰექტარს შეადგენდა, 2024 წელს კი 15 300 ჰექტარამდე შემცირდა. ათ წელიწადში ქვეყანამ კარტოფილის ნათესი ფართობების თითქმის მეოთხედი დაკარგა.
2025 წელს საქართველოში 207.9 ათასი ტონა კარტოფილი აწარმოეს, რაც წინა წელთან შედარებით 6.1%-ით ნაკლებია. ამავე პერიოდში შემცირდა საშუალო მოსავლიანობაც.
საინტერესოა, რომ საქართველოს კარტოფილის წარმოება საკუთარი მოხმარების დასაკმაყოფილებლად საკმარისზე მეტია. 2025 წელს თვითუზრუნველყოფის მაჩვენებელი 139%-ს აღწევდა. მიუხედავად ამისა, ფერმერებს მოსავლის გაყიდვა უჭირთ, ქვეყანა კი კარტოფილის იმპორტსაც ახორციელებს.
განსაკუთრებით მკვეთრი ცვლილებებია საგარეო ვაჭრობაში. 2025 წელს საქართველოდან კარტოფილის ექსპორტი მნიშვნელოვნად გაიზარდა, თუმცა წელს საპირისპირო სურათია. იანვარ-სექტემბერში ქვეყნიდან 19.4 ათასი ტონა კარტოფილი გავიდა, მაშინ როდესაც შარშან ანალოგიურ პერიოდში ექსპორტი 79.2 ათას ტონას შეადგენდა. შესაბამისად, ექსპორტის მოცულობა დაახლოებით 75%-ით შემცირდა, მიღებული შემოსავალი კი თითქმის 81%-ით.
დარგის წარმომადგენლები აღნიშნავენ, რომ ქართული კარტოფილის ექსპორტი დიდწილად მეზობელ ქვეყნებში არსებულ მოთხოვნაზეა დამოკიდებული. როდესაც, მაგალითად, რუსეთში ადგილობრივი მოსავალი მცირეა, ქართულ კარტოფილზე მოთხოვნა იზრდება. უხვი მოსავლის შემთხვევაში კი ქართული პროდუქციის გასაღება რთულდება. ეს ფერმერებისთვის ნიშნავს, რომ მათ არ აქვთ სტაბილური ბაზარი და ხშირად წინასწარ არ იციან, რა ფასად შეძლებენ მოსავლის გაყიდვას.
პრობლემაა დაბალი პროდუქტიულობაც. ხარისხიანი სათესლე მასალის ნაკლებობა, მოძველებული ტექნოლოგიები, სარწყავი სისტემებისა და თანამედროვე შემნახველი მეურნეობების არასაკმარისი ხელმისაწვდომობა ადგილობრივ წარმოებას დამატებით აძვირებს.
ამ ვითარებაში ფერმერები სახელმწიფოსგან მიზნობრივ დახმარებას ითხოვენ. მათი მოთხოვნა საწარმოო ხარჯების შემცირებას, ტექნოლოგიურ მხარდაჭერასა და რეალიზაციის ხელშეწყობას უკავშირდება.
2026 წლის მაისში გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროში კარტოფილის მწარმოებლებთან შეხვედრაც გაიმართა. სამინისტრომ დარგობრივი საბჭოს შექმნის ინიციატივა გააჟღერა, თუმცა ოქტომბერში ფერმერები კვლავ იმავე პრობლემებზე საუბრობენ.
კარტოფილის წარმოების შემცირებას სოციალური მნიშვნელობაც აქვს. განსაკუთრებით ჯავახეთში, სადაც ეს საქმიანობა მრავალი სოფლის ეკონომიკის მნიშვნელოვანი ნაწილია. თუმცა ოფიციალურად ცნობილი არ არის, რამდენი ოჯახისთვის წარმოადგენს კარტოფილი შემოსავლის მთავარ წყაროს ან რამდენმა ფერმერმა შეწყვიტა მისი წარმოება ეკონომიკური სირთულეების გამო.
საქართველოში კარტოფილის ნათესი ფართობი ათწლეულის განმავლობაში თითქმის მეოთხედით შემცირდა, ხოლო სოფლის მეურნეობების საერთო რაოდენობაც მნიშვნელოვნად არის შემცირებული.
რამდენად შემცირდა კარტოფილის ნათესი ფართობები?
2026 წლის 22 ივნისს გამოქვეყნებული 2024 წლის სასოფლო-სამეურნეო აღწერის შედეგებით:
ათ წელიწადში კარტოფილის ნათესი ფართობი დაახლოებით 4,700 ჰექტარით შემცირდა.
2024 წლის სასოფლო-სამეურნეო აღწერის მიხედვით, საქართველოში კარტოფილის ნათესი ფართობი ათი წლის განმავლობაში 23.5%-ით შემცირდა. პარალელურად, ქვეყანაში სასოფლო-სამეურნეო მეურნეობების საერთო რაოდენობა 25.3%-ით შემცირდა. ეს ორი მაჩვენებელი სოფლის მეურნეობაში მიმდინარე ცვლილებებს ასახავს, თუმცა უშუალოდ კარტოფილის წარმოების შეწყვეტის მიზეზებს არ ადგენს.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ვითარება სამცხე-ჯავახეთში, სადაც კარტოფილის წარმოებას ადგილობრივ ეკონომიკაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია. ფერმერთა ნაწილი პროდუქციის რეალიზაციის სირთულეების გამო ნათესი ფართობების შემცირებაზე საუბრობს. თუმცა ამ ეტაპზე უცნობია, რამდენმა ოჯახმა დაკარგა ან შეიმცირა შემოსავალი უშუალოდ ამ საქმიანობის შემცირების შედეგად.
საქართველოში კარტოფილის მოყვანისთვის ხელსაყრელი ბუნებრივი პირობები არსებობს, თუმცა ადგილობრივი წარმოება ფერმერთა მნიშვნელოვანი ნაწილისთვის არასტაბილური და ზოგჯერ წამგებიანია.
განსაკუთრებით საყურადღებოა 2026 წლის მდგომარეობა. წელს მეკარტოფილეები ერთდროულად რამდენიმე პრობლემას უპირისპირდებიან: გაძვირებული წარმოება, შემცირებული შესასყიდი ფასები, უხვი ნალექი, მუშახელის დეფიციტი, მოსავლის შენახვისა და რეალიზაციის სირთულეები და ექსპორტის მკვეთრი ვარდნა.
ამასთან, კვლევისთვის საინტერესოა, რომ სექტორის პრობლემები მხოლოდ წლევანდელი სეზონის თავისებურებებით არ აიხსნება. მედიის არქივი აჩვენებს, რომ პროდუქციის გაყიდვის სირთულეები გაზაფხულზეც არსებობდა, როდესაც წინა წლის მოსავალი ჯერ კიდევ საწყობებში რჩებოდა.
1. რას აჩვენებს ოფიციალური სტატისტიკა?
2025 წელს კარტოფილის წარმოების შემცირებასთან ერთად მოსავლიანობაც გაუარესდა. 2024 წელს ერთ ჰექტარზე საშუალოდ 15.7 ტონა მოდიოდა, 2025 წელს კი 14.5 ტონა.
მაგრამ წარმოების მოცულობა მხოლოდ ერთი მხარეა. უფრო საინტერესოა თვითუზრუნველყოფის კოეფიციენტი, რომელიც 2025 წელს 139%-ს შეადგენდა. ეს არ ნიშნავს, რომ ქვეყანა მთელი წლის განმავლობაში, ნებისმიერი ხარისხისა და დანიშნულების კარტოფილით უწყვეტად არის უზრუნველყოფილი. მაჩვენებელი ასახავს ადგილობრივი წარმოებისა და შიდა გამოყენების წლიურ თანაფარდობას, ხოლო სეზონური დეფიციტი, სასურველი ჯიშის არქონა და იმპორტის საჭიროება მაინც შესაძლებელია.
აქედან ჩნდება მნიშვნელოვანი ჟურნალისტური კითხვა: თუ ქვეყანას საკუთარი მოხმარებისთვის საკმარისზე მეტი კარტოფილის წარმოება შეუძლია, რატომ ვერ ახერხებენ ფერმერები პროდუქციის მომგებიანად გაყიდვას?
2. წარმოების გაძვირება და გაყიდვის ფასის შემცირება
ყველაზე მკაფიოდ ეს პრობლემა 2026 წლის ოქტომბერში გამოჩნდა. BM.GE-სთან 25 ოქტომბერს საუბარში კარტოფილის მწარმოებელმა ილია ყავრელიშვილმა განაცხადა, რომ წარმოების თვითღირებულება დაახლოებით 40%-ით არის გაზრდილი, ხოლო ადგილზე გასაყიდი ფასი გასული წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით დაახლოებით 30%-ით შემცირდა.
პრობლემა ის არის, რომ ფერმერს მიწის დამუშავებისთვის, სათესლე მასალისთვის, სასუქებისთვის, მცენარეთა დაცვის საშუალებებისთვის, საწვავისთვის, ტექნიკისა და მუშახელის დაქირავებისთვის ფულის დახარჯვა წინასწარ უწევს. მოსავალი რამდენიმე თვის შემდეგ მოდის, ხოლო საბოლოო სარეალიზაციო ფასი წინასწარ გარანტირებული არ არის.
მედიაში ფერმერები თითქმის ყველა საწარმოო კომპონენტის გაძვირებაზე საუბრობენ. მაისში BM.GE უკვე წერდა, რომ წარმოება ხარჯების ანაზღაურების რეჟიმში იყო გადასული. აპრილში TOK TV-მ ახალციხის მუნიციპალიტეტში საწვავის, სასუქებისა და ქიმიური საშუალებების გაძვირების ფონზე კარტოფილის ნათესი ფართობების შემცირების შესახებაც გაავრცელა მასალა.
ეს ნიშნავს, რომ ფერმერი შეიძლება კარგი მოსავლის პირობებშიც ზარალზე გავიდეს. საბოლოო შედეგს არა მხოლოდ მოსავლის მოცულობა, არამედ თითო კილოგრამის რეალური თვითღირებულება, დანაკარგები და გასაყიდი ფასი განსაზღვრავს.
3. მუშახელის დეფიციტი და 2026 წლის ოქტომბრის კრიზისი
ახალქალაქის რეგიონული მედიის, JNEWS-ის, 23 ოქტომბრის რეპორტაჟში აღწერილია კიდევ ერთი მწვავე პრობლემა: კარტოფილის სეზონური მუშახელის ანაზღაურება მოკლე დროში დაახლოებით 80 ლარიდან 150–160 ლარამდე გაიზარდა დღეში.
ფერმერები ერთმანეთს მუშახელის მოძიებაში კონკურენციას უწევენ. ზოგიერთ შემთხვევაში წინასწარ შეთანხმებული მუშები სხვა მეურნეობაში გადადიან, სადაც მათ მეტ ანაზღაურებას სთავაზობენ.
რეპორტაჟში სოფელ სულდის ფერმერი გევორგ ჯანოიანი ამბობს, რომ მის ოჯახს სამ ჰექტარზე მოყვანილი კარტოფილის ასაღებად საჭირო ადამიანების მოძიება უჭირს.
პრობლემას უხვი ნალექიც ამძიმებს. ჭარბტენიანი მიწა ტექნიკის მუშაობას ხელს უშლის, ფერმერს კი მოსავლის აღების გაჭიანურება აღარ შეუძლია, რადგან ჯავახეთში სიცივის მოახლოება კარტოფილის მიწაში დარჩენის რისკს ზრდის.
მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ეს პრობლემა თავად სოციალური ქსელების საჯარო სივრცეშიც ჩანს. JNEWS-ის ინფორმაციით, Facebook-ის ჯგუფში „ფერმერთა ჯგუფი – კარტოფილის მოყვანა ახალქალაქში“, რომელსაც 6 ათასზე მეტი გამომწერი ჰყავს, აქტიურად ქვეყნდება მუშახელის ძებნისა და ანაზღაურების შესახებ განცხადებები. ეს სოციალური ქსელიდან მომდინარე მნიშვნელოვანი ჟურნალისტური მინიშნებაა, თუმცა ჯგუფის კონკრეტული პოსტები დამოუკიდებლად არ დამიდასტურებია.
4. წვიმები და მოსავლის ხარისხის პრობლემა
უხვი ნალექი რამდენიმე მიმართულებით აზიანებს წარმოებას. პირველ რიგში, სველ ნიადაგში ტექნიკას მუშაობა უჭირს. აღებული კარტოფილი ტალახიანია, რაც მყიდველებისთვის ნაკლებად მისაღებია. გარდა ამისა, მაღალი ტენიანობა ზრდის მოსავლის გაფუჭებისა და შენახვის პერიოდში ლპობის რისკს.
ეს გარემოება განსაკუთრებით მძიმეა იმ ფერმერებისთვის, რომლებსაც მოსავლის შესანახად შესაბამისი ინფრასტრუქტურა არ აქვთ ან კარტოფილის გასაშრობად და დასახარისხებლად საჭირო პირობებს ვერ უზრუნველყოფენ.
მნიშვნელოვანია სეზონის ეკონომიკური წინააღმდეგობაც: მოსავალი შეიძლება უხვი იყოს, მაგრამ ხარისხის გაუარესების, მოსავლის აღების დაგვიანებისა და ბაზარზე ერთდროული მიწოდების გამო მისი ღირებულება შემცირდეს.
5. რატომ რჩება კარტოფილი გაუყიდავი, როდესაც მომხმარებელს ის მთელი წლის განმავლობაში სჭირდება?
გამოკითხული ფერმერების ნაწილი ამბობს, რომ წინა წლის მოსავლის მნიშვნელოვანი რაოდენობა გაზაფხულზეც გაუყიდავი დარჩა.
სოფელ კოკიოში, რესპონდენტების ცნობით, მოსავლის დაახლოებით 70% კვლავ საწყობებში იყო. სხვა სოფლებში ვითარება განსხვავდებოდა. ზოგიერთმა ფერმერმა კარტოფილი წარმატებით გაყიდა, ზოგიერთს კი რამდენიმე ტონა შერჩა.
ფერმერები ამის რამდენიმე მიზეზს ასახელებენ: მსხვილი მყიდველების ნაკლებობას, ფასების ზრდის მოლოდინში გაყიდვის გადადებას, სასაწყობო პირობებსა და სოფლების მიხედვით განსხვავებულ მოთხოვნას.
მაგალითად, ერთ სოფელში კარტოფილს 50–65 თეთრად ყიდულობდნენ, მაშინ როდესაც სხვაგან ფასი 1.20–1.30 ლარს აღწევდა. ეს განსხვავება მნიშვნელოვანია, რადგან გვიჩვენებს, რომ ერთსა და იმავე მუნიციპალიტეტშიც კი ფერმერებს ბაზარზე თანაბარი წვდომა არ აქვთ.
სოფელ ხავეთის ერთ-ერთმა ფერმერმა მყიდველების შედარებით მაღალ აქტივობას გზის გაუმჯობესებას დაუკავშირა. ეს დაკვირვება დამატებით შესწავლას იმსახურებს: რამდენად განსაზღვრავს სოფლის საგზაო ინფრასტრუქტურა სატვირთო ავტომობილების გადაადგილებას, ლოგისტიკურ ხარჯსა და საბოლოო შესასყიდ ფასს?
იმავე მასალაში მსხვილი ფერმერი ეღიშ აღაჯანიანი განსხვავებულ პოზიციას აფიქსირებს. მისი შეფასებით, პრობლემის ნაწილი ფერმერების საბაზრო გადაწყვეტილებებშიც არის. ისინი ზოგჯერ მისაღებ ფასად გაყიდვაზე უარს ამბობენ, უფრო მაღალ ფასს ელოდებიან და საბოლოოდ პროდუქცია უყიდავი რჩებათ.
აქედან ჩანს, რომ კრიზისს მხოლოდ მყიდველების ნაკლებობა არ ქმნის. გაყიდვების დაგეგმვის, ფასის პროგნოზირების, მოლაპარაკებისა და შენახვის სტრატეგიის პრობლემებიც არსებობს.
6. სასაწყობო მეურნეობები: დარგის ერთ-ერთი ყველაზე სუსტი რგოლი
2026 წლის თებერვალში BM.GE-სთან კომპანია „მზიანი მოსავლის“ დირექტორი ირაკლი ქურდაძე კარტოფილის მწარმოებლების პრობლემებზე საუბრისას ხაზს უსვამდა სპეციალიზებული შემნახველი მეურნეობების საჭიროებას.
მისი შეფასებით, მოსავლის წარმოება მხოლოდ პირველი ეტაპია. იმისთვის, რომ პროდუქცია ხარისხიანად შენარჩუნდეს და მისი რეალიზაცია რამდენიმე თვეზე გადანაწილდეს, სათანადო შენახვის ინფრასტრუქტურაა აუცილებელი.
თუ ფერმერს კარტოფილის დიდხანს შენახვა არ შეუძლია, ის ხშირად იძულებულია მოსავლის აღებისთანავე გაყიდოს პროდუქცია, მაშინ, როდესაც ერთდროულად მრავალი მწარმოებელი გადის ბაზარზე და ფასიც იკლებს.
მაგრამ მეორე უკიდურესობაც პრობლემურია. ფერმერმა შეიძლება შეინახოს მოსავალი, ფასის ზრდას დაელოდოს და მოგვიანებით აღმოაჩინოს, რომ ან მყიდველი აღარ არის, ან პროდუქციის ხარისხი გაუარესდა.
სპეციალიზებული შენახვის პირობები ამიტომ მხოლოდ მოსავლის გაფუჭებისგან დაცვის საშუალება არ არის. ის ბაზარზე მიწოდების მართვისა და ფერმერის ფინანსური მდგრადობის მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტიცაა.
სახელმწიფოს სასოფლო-სამეურნეო კოოპერატივების შემნახველი საწარმოების თანადაფინანსების პროგრამაში გათვალისწინებულია ბოსტნეულისა და კარტოფილის შემნახველი საწარმოები. პროგრამის გამოქვეყნებული პირობებით, საწარმოს მინიმალური ტევადობა 500 ტონაა, თანადაფინანსება კი ძირითადი საშუალებების ღირებულების 80%-მდე, მაქსიმუმ 450 ათას ლარამდე შეიძლება იყოს.
ეს კონკრეტულ კითხვებს წარმოშობს: რამდენი კარტოფილის შემნახველი საწარმო დაფინანსდა ჯავახეთსა და მესხეთში? რამდენი მათგანია მოქმედი? რა ტევადობა აქვთ? შესაძლებელია თუ არა მცირე ფერმერისთვის ამ ინფრასტრუქტურით სარგებლობა, თუ პროგრამა პრაქტიკაში ძირითადად მსხვილ მეურნეობებსა და კოოპერატივებზეა გათვლილი?
აღნიშნული პროგრამის არსებობა არ ადასტურებს, რომ თითოეული ფერმერისთვის მხარდაჭერა ხელმისაწვდომია. საჭიროა მისი მოქმედი პირობებისა და ბენეფიციარების ცალკე შესწავლა.
7. ქართული კარტოფილის ექსპორტი: ერთი წლის წარმატება, მეორე წლის ჩავარდნა
ეს ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ეკონომიკური მიმართულებაა.
2025 წელს კარტოფილის ექსპორტი მკვეთრად გაიზარდა. BM.GE-ს მიერ გამოქვეყნებული მონაცემებით, ქვეყანამ წლის განმავლობაში დაახლოებით 82.5 ათასი ტონა კარტოფილის ექსპორტით 27.3 მილიონი დოლარის შემოსავალი მიიღო.
ბაზრის წარმომადგენლები ზრდას ორ მნიშვნელოვან გარემოებას უკავშირებენ: საქართველოში შედარებით კარგ მოსავალს და მეზობელ ქვეყნებში, განსაკუთრებით რუსეთში, ადგილობრივი წარმოების პრობლემებით წარმოქმნილ მოთხოვნას.
2026 წელს ვითარება მკვეთრად შეიცვალა.
2025 წლის პირველ ცხრა თვეში ექსპორტის ღირებულება 26.7 მილიონ დოლარს შეადგენდა, 2026 წლის იმავე პერიოდში კი მხოლოდ 5.1 მილიონ დოლარს.
ერთი წლის განმავლობაში ასეთი მკვეთრი ცვლილება მიანიშნებს, რომ ქართული კარტოფილის საექსპორტო შესაძლებლობები ძლიერაა დამოკიდებული მეზობელი ქვეყნების ბაზრებზე არსებულ ვითარებაზე.
მნიშვნელოვანია ვახტანგ ბეჟიტაშვილის შეფასებაც. ექსპორტიორთა ასოციაციის ხელმძღვანელი 2026 წლის თებერვალში აცხადებდა, რომ რუსეთი ქართული კარტოფილისთვის მუდმივად სტაბილურ გასაღების ბაზრად ვერ ჩაითვლება, რადგან მისი იმპორტის საჭიროება ადგილობრივ მოსავალზე მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული.
იგივე ლოგიკა მოქმედებს სხვა მეზობელ ქვეყნებზეც. თუ იქ უხვი მოსავალი მოდის, ქართულ პროდუქციაზე მოთხოვნა შეიძლება შემცირდეს.
ფერმერმა ამ ვითარების წინასწარ განსაზღვრა რთულად შეიძლება შეძლოს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც არ არსებობს გაფორმებული გრძელვადიანი კონტრაქტები და წარმოების მოცულობა კონკრეტულ გარანტირებულ გაყიდვებზე არ არის მორგებული.
ამიტომ აუცილებელია განვასხვაოთ ორი რამ: მაღალი ექსპორტი და მდგრადი საექსპორტო სისტემა. 2025 წელს მაღალი ექსპორტი დაფიქსირდა, მაგრამ ეს თავისთავად არ ნიშნავს, რომ საქართველომ სტაბილური ბაზრები მოიპოვა.
8. როგორ ხდება, რომ ქვეყანას კარტოფილი ექსპორტზეც გააქვს და იმპორტზეც შემოაქვს?
ოფიციალური საგარეო ვაჭრობის მონაცემებით, 2026 წლის იანვარ–სექტემბერში საქართველოში დაახლოებით 4 ათასი ტონა კარტოფილი შემოვიდა, მაშინ როდესაც წინა წლის შესაბამის პერიოდში ეს მაჩვენებელი 9.8 ათასი ტონა იყო.
2025 წელს იმპორტის მთავარ მომწოდებლად BM.GE თურქეთს ასახელებდა. იმავე მასალის მიხედვით, ბაზარზე ეგვიპტიდან და აზერბაიჯანიდან შემოტანილი კარტოფილიც იყო წარმოდგენილი.
თავად იმპორტის არსებობა ავტომატურად ადგილობრივი წარმოების კრიზისზე არ მიუთითებს. საქმე შეიძლება ეხებოდეს სეზონურ განსხვავებას, სათესლე და სასურსათო პროდუქციის განსხვავებულ მოთხოვნას, კონკრეტულ ჯიშებსა და ფასში კონკურენციას.
9. დაბალი პროდუქტიულობა, სათესლე მასალის ხარისხი და ტექნოლოგიური ჩამორჩენა
2026 წლის მაისში „კომერსანტმა“ კარტოფილის წარმოების მომგებიანობასთან დაკავშირებული სისტემური პრობლემები მიმოიხილა.
მასალაში საუბარია რამდენიმე მნიშვნელოვან მიმართულებაზე: ხარისხიანი სათესლე მასალის ხელმისაწვდომობაზე, არასაკმარის ტექნოლოგიურ განვითარებაზე, სარწყავი ინფრასტრუქტურის ნაკლებობაზე და დაბალ საშუალო მოსავლიანობაზე.
ხარისხიანი სათესლე მასალა მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ მოსავლის რაოდენობის, არამედ დაავადებებისადმი გამძლეობისა და პროდუქციის ერთგვაროვანი ხარისხისთვისაც.
საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი ჯერ კიდევ 2010-იან წლებში მუშაობდა კარტოფილის სათესლე მასალის სერტიფიცირების მიმართულებით კარტოფილის საერთაშორისო ცენტრთან (CIP) თანამშრომლობით.
სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის ცნობით, პროგრამა მიზნად ისახავდა ჯანსაღი ადგილობრივი სათესლე მასალის წარმოების განვითარებას, მცენარეთა დაავადებების კონტროლსა და ხარისხის გაუმჯობესებას.
დამატებით გასარკვევია, რა პრაქტიკული შედეგი აქვს ამ ხანგრძლივ სამუშაოს 2026 წლისთვის: რამდენი სერტიფიცირებული სათესლე კარტოფილი იწარმოება ქვეყანაში, რა წილი უჭირავს მას ფერმერთა მიერ გამოყენებულ თესლში და რა ჯდება ფერმერისთვის ხარისხიან სათესლე მასალაზე გადასვლა.
ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია იმ ფონზე, როდესაც ახალქალაქის მსხვილი ფერმერების ნაწილი ევროპიდან შემოტანილი ახალი ჯიშების გამოყენებით მოსავლიანობის გაუმჯობესებაზე საუბრობს.
10. კლიმატზე დამოკიდებულება და წარმოების დაუცველობა
კარტოფილის მწარმოებლები კლიმატურ მოვლენებზე ძლიერ არიან დამოკიდებული.
2025 წელს გამოქვეყნებულ ერთ-ერთ ინტერვიუში ახალქალაქელი ფერმერი ილია ყავრელიშვილი ხსნიდა, რომ 2024 წლის ხელსაყრელმა კლიმატურმა პირობებმა მისი მეურნეობის მოსავალი მნიშვნელოვნად გაზარდა. დაგეგმილი 500–600 ტონის ნაცვლად მან დაახლოებით 980 ტონა მიიღო, თუმცა, წარმოების ფართობის ზრდას მუშახელისა და კლიმატური რისკების გამო ერიდებოდა.
2026 წელს ვითარება განსხვავებულია: ივნისში ცივი ნიადაგისა და გაჭიანურებული გაზაფხულის გამო დარგვა შეფერხდა, ოქტომბერში კი ჭარბმა ნალექმა მოსავლის აღება გაართულა.
ამ ფონზე შესასწავლია, რამდენად არიან მეკარტოფილეები დაზღვეული კლიმატური რისკებისგან. მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ აგროდაზღვევის პროგრამის არსებობა, არამედ ისიც, რა ტიპის ზარალს ფარავს მოქმედი პოლისი, მოიცავს თუ არა ჭარბი ნალექით გამოწვეულ კონკრეტულ ზიანს და რატომ სარგებლობს ან არ სარგებლობს ამ მომსახურებით ადგილობრივი ფერმერი.
11. სახელმწიფოს პოლიტიკა: რატომ ითხოვენ ფერმერები მიზნობრივ მხარდაჭერას?
2026 წლის 22 მაისს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ მინისტრი დავით სონღულაშვილი კარტოფილის მწარმოებელ ფერმერებსა და ექსპორტიორებს შეხვდა.
შეხვედრაზე დარგში არსებული გამოწვევები განიხილეს. სამინისტრომ ასევე განაცხადა დარგობრივი საბჭოს შექმნის ინიციატივის შესახებ, რომლის მიზანი სექტორის მხარდაჭერა და კოორდინაცია უნდა ყოფილიყო.
ხუთი თვის შემდეგ, ოქტომბერში, ფერმერები კვლავ აღწერენ მწვავე კრიზისს. მეკარტოფილე ფერმერი ილია ყავრელიშვილი საუბრობს საწვავის, სასუქებისა და სხვა საწარმოო ხარჯების შემცირების მიზნით მხარდაჭერის აუცილებლობაზე. მისი აზრით, მეკარტოფილეებს არ აქვთ ისეთი მიზნობრივი მხარდაჭერა, როგორიც რიგ სხვა კულტურებთან მიმართებით არსებობს.
მართალია, სოფლის განვითარების სააგენტოს აქვს შეღავათიანი აგროკრედიტის, პირველადი წარმოების და შემნახველი საწარმოების თანადაფინანსების ინსტრუმენტები. სხვა საკითხია, როგორ იყენებენ მათ კარტოფილის მწარმოებლები და რამდენად პასუხობს ეს პროგრამები სექტორის სპეციფიკურ საჭიროებებს.
შესაბამისად, სახელმწიფო პოლიტიკის შეფასებისას საჭიროა შედეგების გაზომვა: რამდენი ფერმერი დაფინანსდა, რამდენი ლარი დაიხარჯა, გაიზარდა თუ არა მოსავლიანობა, შემცირდა თუ არა დანაკარგები და შეიქმნა თუ არა ახალი, მდგრადი გასაღების არხები.
12. რა პრობლემები მეორდება წლების განმავლობაში?
2023 წლიდან ფერმერები უკვე საუბრობენ წარმოების გაძვირებაზე, ნათესი ფართობების შემცირებაზე, კლიმატურ რისკებზე, მუშახელის პრობლემაზე და იმპორტირებულ პროდუქციასთან კონკურენციაზე.
პრობლემურია იმ დროს ფერმერები საუბრობდნენ მიწის დამუშავების ხარჯების მკვეთრი მატება და კარტოფილის წარმოებით დაინტერესებული მეურნეობების შემცირება.
გამოდის, რომ მეკარტოფილეობაში პრობლემები ორ კატეგორიად იყოფა: მიმდინარე სეზონის კრიზისი და სისტემური ხარვეზები, რომლებიც სხვადასხვა ინტენსივობით წლების განმავლობაში მეორდება.
დასკვნა
საქართველოში მეკარტოფილეების პრობლემები მხოლოდ ცუდი ამინდის ან დაბალი ფასის შედეგი არ არის. 2025 წლის საექსპორტო წარმატება და 2026 წლის გაყიდვების კრიზისი განსაკუთრებით მკაფიოდ წარმოაჩენს დარგის არასტაბილურობას. ფერმერი ერთ წელს შეიძლება მნიშვნელოვანი მოგების იმედით ზრდიდეს წარმოებას, მეორე წელს კი იგივე საქმიანობით გაწეული ხარჯების დაბრუნებაც გაუჭირდეს.
ქართულ კარტოფილის წარმოებასთან დაკავშირებით ამიტომ მთავარი კითხვა მხოლოდ ის აღარ არის, რამდენ კარტოფილს მოვიყვანთ. მთავარია, შეუძლია თუ არა საქართველოში ფერმერს აწარმოოს, შეინახოს და გაყიდოს პროდუქცია ისე, რომ მისი შრომა ეკონომიკურად გამართლებული იყოს.
ქვეყანა, რომელსაც კარტოფილის ექსპორტის მნიშვნელოვანი პოტენციალი აქვს, რატომ ვერ ქმნის პირობებს, რომ მისი მწარმოებელი სტაბილურ შემოსავალს იღებდეს?
