Skip to content Skip to footer

დაკარგული სახლები და სამართლის ძიება – რამ მიიყვანა ხარაგაულის მეწყრით დაზარალებული მოსახლეობა სასამართლომდე?

16 დეკემბერს, 13:00 საათზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოში ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლების, ღვერკისა და ხემაღალის, მეწყრით დაზარალებული მოსახლეობის სარჩელის პირველი განხილვა გაიმართება.

მოსარჩელეები საქართველოს მთავრობის 2026 წლის 16 იანვრის №84 განკარგულების ბათილად ცნობას ითხოვენ. სწორედ ამ გადაწყვეტილებით, მეწყრით დაზარალებულ 112 ოჯახს ეკომიგრანტის სტატუსი მიენიჭა, ხოლო კომპენსაციის ოდენობა 30-დან 50 ათას ლარამდე განესაზღვრა.

თუმცა დაზარალებულები თავს ეკომიგრანტებად არ მიიჩნევენ. ისინი ეჭვობენ, რომ მათი სახლებისა და სოფლების დაზიანება მხოლოდ ბუნებრივი პროცესების შედეგი არ ყოფილა და მეწყრის გააქტიურებაში შესაძლოა მნიშვნელოვანი როლი სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის მშენებლობას ჰქონოდა.

ამიტომ სასამართლოში მათი მოთხოვნა მხოლოდ საკომპენსაციო თანხებს არ უკავშირდება. მოსახლეობა მეწყრის გამომწვევი მიზეზების სრულყოფილ შესწავლას, სარკინიგზო სამუშაოების შესაძლო გავლენის დადგენას და სახელმწიფო უწყებების მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების საფუძვლიანობის შემოწმებას ითხოვს.

როგორ მივიდნენ ადამიანები, რომლებმაც საცხოვრებელი სახლები, მიწა და წლების შრომით შექმნილი ქონება დაკარგეს, სახელმწიფოს წინააღმდეგ სასამართლო დავამდე?

ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად რამდენიმე წლით უკან უნდა დავბრუნდეთ.

პირველი ბზარები და აფეთქებები სარკინიგზო გვირაბში

მეწყრით დაზარალებული ღვერკელი მარადი გელაშვილი „აგროსიახლეებთან“ საუბარში იხსენებს, რომ საცხოვრებელ სახლებზე პირველი ბზარები ჯერ კიდევ 2019 წელს გაჩნდა.

მისი ინფორმაციით, თავდაპირველად ოთხი-ხუთი სახლი დაზიანდა. მაშინ ადგილობრივებმა შენობები საკუთარი ძალებით, ერთმანეთის დახმარებით შეაკეთეს.

რამდენიმე წლის შემდეგ კი სწორედ ამ სახლებზე გაიარა უზარმაზარმა მიწის ნაპრალმა, რომელმაც სოფელი ორ ნაწილად გაყო. დაზიანებული შენობები მეწყრის ყველაზე საშიშ, ე.წ. წითელ ზონაში აღმოჩნდა.

მეწყრული ტერიტორია მოგვიანებით სამ ნაწილად დაიყო: წითელ, ნარინჯისფერ და ყვითელ ზონებად.

მარადი გელაშვილის მონათხრობით, სარკინიგზო გვირაბის მშენებლობის პერიოდში აფეთქებები იმდენად ძლიერი იყო, რომ საცხოვრებელ სახლებში მინები, ჭურჭელი და ავეჯიც კი ზანზარებდა.

ადგილობრივები იხსენებენ ძლიერ ხმაურს, კედლებისა და მიწის რყევას. სწორედ ამ გამოცდილების გამო გაუჩნდათ ეჭვი, რომ მეწყრის გააქტიურება შესაძლოა სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის მშენებლობას უკავშირდებოდეს.

თუმცა ამ ეტაპზე სარკინიგზო სამშენებლო სამუშაოებსა და მეწყრის გააქტიურებას შორის პირდაპირი მიზეზობრივი კავშირი დადასტურებული არ არის.

2025 წლის მაისი – საფრთხის პირველი ნიშნები და გეოლოგების მოლოდინი

2025 წლის 26 მაისს სოფელ ხემაღალში მოსახლეობამ მიწაზე დიდი ბზარები შენიშნა.

ადგილობრივებმა შესაბამის უწყებებს გეოლოგების ადგილზე გაგზავნა მოსთხოვეს, თუმცა, მარადი გელაშვილის განცხადებით, სპეციალისტები დაახლოებით ერთი თვის განმავლობაში არ გამოჩენილან.

მისივე თქმით, მოსახლეობას განუმარტავდნენ, რომ გეოლოგები იმ პერიოდში აჭარაში მუშაობდნენ და მათ რიგის დალოდება მოუწევდათ.

28 ივნისს კი ადგილობრივებმა სოფლის თავზე უზარმაზარი ნაპრალები აღმოაჩინეს. მათთვის უკვე აშკარა გახდა, რომ მიწის დიდი მასა მოწყვეტილი იყო და სოფელს სერიოზული საფრთხე ემუქრებოდა.

გელაშვილი ამბობს, რომ მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ინფორმაცია მედიაში გავრცელდა და საზოგადოებრივი ყურადღება მიიპყრო, ადგილზე გეოლოგები ჩავიდნენ.

პირველადი დათვალიერების შემდეგ სპეციალისტებმა მეწყრის გააქტიურება უხვ ნალექსა და დიდთოვლობას დაუკავშირეს.

ადგილობრივები ამ განმარტებას არ დაეთანხმნენ. მათი შეფასებით, სათანადო ექსპერტიზის გარეშე მეწყრის გამომწვევი მიზეზების დასახელება ნაადრევი იყო.

სწორედ ამ პერიოდიდან დაიწყო მოსახლეობის უნდობლობის გაღრმავება სახელმწიფო უწყებების მიმართ.

რა დაჰპირდნენ მოსახლეობას და რა გამოიკვლიეს რეალურად?

მეწყრის მასშტაბის ზრდასთან ერთად, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტმა გეოლოგიური კვლევის ჩატარება გადაწყვიტა.

მარადი გელაშვილის ინფორმაციით, მოსახლეობამ თავიდანვე მოითხოვა, რომ კვლევის ფარგლებში შესწავლილიყო სარკინიგზო სამუშაოების შესაძლო გავლენა მეწყრის გააქტიურებაზე.

მისი განცხადებით, ადგილობრივებმა მიიღეს დაპირება, რომ ეს საკითხიც იქნებოდა გამოკვლეული. მოსახლეობას შესაბამისი საუბრის ვიდეოჩანაწერიც აქვს.

თუმცა მოგვიანებით, როდესაც ტენდერში გამარჯვებულმა კომპანიამ საველე სამუშაოები დაიწყო, გაირკვა, რომ კვლევის დავალებაში რკინიგზის შესაძლო გავლენის შესწავლა საერთოდ არ შედიოდა.

კომპანიას უნდა დაედგინა მეწყრული მასის მოცულობა, მოძრაობის მიმართულება, შესაძლო საფრთხეები და ტერიტორიის საცხოვრებლად ვარგისიანობა.

თავად მოსახლეობა მივიდა მკვლევარი კომპანიის წარმომადგენლებთან იმის გასარკვევად, კონკრეტულად რას სწავლობდნენ სპეციალისტები.

მარადი გელაშვილი ხაზს უსვამს, რომ პრეტენზია უშუალოდ მკვლევარი კომპანიის მიმართ არ აქვთ. მისი თქმით, კომპანიამ შეასრულა ის სამუშაო, რომელიც სახელმწიფომ დაუკვეთა.

მთავარი კითხვა კი კვლავ პასუხგაუცემელია: რატომ არ შეისწავლეს სარკინიგზო სამშენებლო სამუშაოების შესაძლო გავლენა, მიუხედავად მოსახლეობის მოთხოვნისა და, მათი განცხადებით, მიღებული დაპირებისა?

კვლევა, რომლის შედეგებიც მოსახლეობას დროულად არ გააცნეს

გეოლოგიური კვლევის დასრულების შემდეგ კიდევ ერთი პრობლემა გამოიკვეთა.

მარადი გელაშვილის განცხადებით, მოსახლეობას კვლევის შედეგები დაახლოებით ერთი თვის განმავლობაში არ მიაწოდეს.

შედეგად, საჯარო განხილვაზე მისულ დაზარალებულებს დოკუმენტი წინასწარ შესწავლილი არ ჰქონდათ.

ადგილობრივები მიიჩნევენ, რომ დროულად მიწოდებული დასკვნა მათ შესაძლებლობას მისცემდა, სპეციალისტებთან კონსულტაციები გაევლოთ, საკითხები საფუძვლიანად შეესწავლათ და შეხვედრაზე კონკრეტული, არგუმენტირებული კითხვები დაესვათ.

მოსახლეობის უკმაყოფილება მხოლოდ კვლევის შინაარსს არ უკავშირდება. მათთვის პრობლემაა საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობაც.

დაზარალებულებმა სხვადასხვა დროს მიმართეს საქართველოს რკინიგზას, გარემოს დაცვის სამინისტროს, საავტომობილო გზების დეპარტამენტს, მთავრობის ადმინისტრაციას, ფინანსთა სამინისტროსა და სხვა სახელმწიფო უწყებებს.

ისინი ითხოვდნენ სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის მშენებლობასთან დაკავშირებულ დოკუმენტებს, ნებართვებსა და ინფორმაციას, რომელიც შესაძლო მიზეზების დადგენაში დაეხმარებოდათ.

გელაშვილის განცხადებით, უწყებებიდან მიღებული პასუხები ხშირად ფრაგმენტული და არასრულყოფილი იყო, ზოგიერთ შემთხვევაში კი პასუხი საერთოდ არ მიუღიათ.

მოლაპარაკებები მთავრობასთან და გადაწყვეტილება, რომელსაც მოსახლეობა არ დაეთანხმა

2025 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში მეწყრით დაზარალებულები მთავრობის წარმომადგენლებთან მოლაპარაკებებზე მიიწვიეს.

განიხილებოდა მოსახლეობის განსახლების საკითხი, კომპენსაციის პირობები, გეოლოგიური კვლევის ხარვეზები და დაზარალებულთა მოთხოვნები.

მარადი გელაშვილის ინფორმაციით, ადგილობრივებმა საკუთარი წინადადებები წარადგინეს, მთავრობის წარმომადგენლებმა კი დამატებითი დრო ითხოვეს.

თუმცა 2026 წლის იანვარში მიღებული გადაწყვეტილება მოსახლეობის ნაწილისთვის მიუღებელი აღმოჩნდა.

მთავრობის №84 განკარგულებით, ღვერკისა და ხემაღალის 112 ოჯახი ეკომიგრანტად აღიარეს და საკომპენსაციო თანხები განუსაზღვრეს.

დაზარალებულების აზრით, ამ გადაწყვეტილების მიღებამდე სახელმწიფოს სრულყოფილად არ შეუსწავლია მეწყრის გამომწვევი შესაძლო მიზეზები.

განსაკუთრებით საყურადღებოა გეოლოგიური კვლევის ის ნაწილი, რომელზეც მარადი გელაშვილი მიუთითებს.

მისი განმარტებით, მკვლევარმა კომპანიამ დასკვნაში არ გამორიცხა, რომ მძიმე ტექნიკისა და აფეთქებითი სამუშაოების გამოყენებას თეორიულად შესაძლოა ხელი შეეწყო მეწყრული პროცესების გააქტიურებისთვის, თუმცა ასეთი კავშირის დასადგენად დამატებითი სპეციალიზებული კვლევა იყო საჭირო.

მოსახლეობისთვის სწორედ ეს საკითხი რჩება ერთ-ერთ მთავარ კითხვად: რატომ მიიღო სახელმწიფომ საბოლოო გადაწყვეტილება მანამდე, სანამ სარკინიგზო სამუშაოების შესაძლო გავლენა სრულყოფილად იქნებოდა შესწავლილი?

ახალი ბზარები შედარებით უსაფრთხოდ შეფასებულ ტერიტორიაზეც

ამასობაში ღვერკისა და ხემაღალის მოსახლეობა ახალ საფრთხეებზეც საუბრობს.

როგორც მარადი გელაშვილმა „აგროსიახლეებს“ დაუდასტურა, ბოლო პერიოდში ახალი ბზარები გაჩნდა იმ საცხოვრებელ სახლებზეც, რომლებიც გეოლოგების მიერ შედარებით უსაფრთხოდ შეფასებულ ტერიტორიაზე მდებარეობს.

მისივე ინფორმაციით, დაზიანებები ლაშესა და სოფელ ძირულას შორის მდებარე გელაშვილების უბანშიც შეინიშნება.

ეს გარემოება კიდევ ერთხელ აჩენს კითხვებს, რამდენად ზუსტად არის განსაზღვრული მეწყრული საფრთხის ზონები და საჭიროებს თუ არა ტერიტორია განმეორებით გეოლოგიურ შეფასებას.

„აგროსიახლეებმა“ ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის მერიას მიმართა კითხვებით, ფლობს თუ არა უწყება ინფორმაციას ახალი ბზარების შესახებ და რა ღონისძიებებს გეგმავს მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად.

სასამართლო, როგორც პასუხების მიღების შესაძლებლობა

მრავალთვიანი მიმოწერის, მოლაპარაკებებისა და პასუხგაუცემელი კითხვების შემდეგ მეწყრით დაზარალებულებმა სასამართლოს მიმართეს.

ისინი ითხოვენ მთავრობის განკარგულების ბათილად ცნობას და იმ გარემოებების სრულყოფილ შესწავლას, რომელთა საფუძველზეც სახელმწიფო გადაწყვეტილება მიიღეს.

დაზარალებულებს იმედი აქვთ, რომ სასამართლო დავის ფარგლებში შესაძლებელი გახდება იმ დოკუმენტების მოპოვებაც, რომლებსაც სახელმწიფო უწყებებისგან დღემდე უშედეგოდ ითხოვენ.

მარადი გელაშვილის განცხადებით, მოსახლეობა სამართლებრივი ბრძოლის შეწყვეტას არ აპირებს და საჭიროების შემთხვევაში ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოსთვის მიმართვის შესაძლებლობასაც განიხილავს.

თუმცა სტრასბურგამდე მათ ჯერ საქართველოში გასავლელი სამართლებრივი გზა აქვთ.

16 დეკემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოში პირველი განხილვა გაიმართება.

ეს იქნება სამართლებრივი პროცესის დასაწყისი, რომელშიც მოსახლეობა საკუთარი უფლებების დაცვას და მთავრობის გადაწყვეტილების გადახედვას ცდილობს.

სტიქიის შემდეგ დარჩენილი პასუხისმგებლობა

ღვერკისა და ხემაღალის ისტორია მხოლოდ მეწყრისა და განადგურებული სახლების ამბავი არ არის.

ეს არის ისტორია ადამიანებზე, რომლებმაც დაკარგეს საცხოვრებელი გარემო, ცხოვრების ჩვეული წესი, მიწა და წლების შრომით შექმნილი ქონება. ახლა კი ცდილობენ, გაიგონ, რა გახდა მათი სოფლების დაზიანების მიზეზი და რატომ ვერ მიიღეს პასუხები კითხვებზე, რომლებსაც სახელმწიფო უწყებებს დიდი ხანია უსვამენ.

სტიქიის შეჩერება ყოველთვის შეუძლებელია, მაგრამ მისი მიზეზების სრულყოფილი შესწავლა, საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობა, სამართლიანი გადაწყვეტილებების მიღება და დაზარალებულთა უფლებების დაცვა სახელმწიფოს პასუხისმგებლობაა.

ამ ისტორიაში მთავარი კითხვა მხოლოდ ის არ არის, რამ დაძრა მიწა ხარაგაულში. არანაკლებ მნიშვნელოვანია, როგორ ექცევა სახელმწიფო ადამიანებს მას შემდეგ, რაც მათ ცხოვრება თავდაყირა დაუდგათ.

ღვერკისა და ხემაღალის მოსახლეობისთვის სასამართლო პროცესი პასუხების მიღებისა და სამართლებრივი დავის ახალი ეტაპია.

„აგროსიახლეები“ პროცესს თვალს მიადევნებს და მომავალ მასალებში დაზარალებულთა პოზიციებსა და სასამართლო განხილვის შედეგებზე მოგიყვებათ.

ასევე აუცილებლად დავუბრუნდებით ტყიბულის მუნიციპალიტეტის სოფელ კურსების მეწყრით დაზარალებულ მოსახლეობას, რათა გავარკვიოთ, რა მდგომარეობაში არიან დღეს, რა შეიცვალა მათ ცხოვრებაში და რა პრობლემების წინაშე რჩებიან.

რადგან სტიქიის შესახებ ისტორია მაშინ არ სრულდება, როდესაც მიწა მოძრაობას წყვეტს. დაზარალებული ადამიანებისთვის სწორედ ამის შემდეგ იწყება ცხოვრების თავიდან აშენების ყველაზე რთული გზა.

შეგახსენებთ, ხარაგაულში, უსაფრთხოდ მიჩნეულ ტერიტორიაზე, საცხოვრებელ სახლებს ახალი ბზარები უჩნდება. მიუხედავად დაპირებისა, ადგილობრივი მუნიციპალიტეტიდან „აგროსიახლეებს“ ამ დრომდე არ მიუღია პასუხი კითხვებზე: ჩატარდა თუ არა ახალი ბზარების გაჩენის შემდეგ განმეორებითი გეოლოგიური შეფასება? შეიცვალა თუ არა საფრთხის კატეგორია და რამდენად უსაფრთხოა დღეს ე.წ. ყვითელ ზონაში ცხოვრება? საერთოდ, ფლობს თუ არა მუნიციპალიტეტი ინფორმაციას ე.წ. ყვითელ ზონაში საცხოვრებელ სახლებზე გაჩენილი ახალი ბზარების შესახებ და რა კონკრეტულ ღონისძიებებს გეგმავს მოსახლეობის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად?

როდესაც საქმე ადამიანების სიცოცხლეს, უსაფრთხოებასა და საცხოვრებელი გარემოს მდგრადობას ეხება, პასუხისმგებელი უწყების დუმილი განსაკუთრებით საგანგაშოა. ეს ნამდვილად არ არის პასუხისმგებლიანი და ანგარიშვალდებული მართვის მაგალითი. სამწუხაროდ, ადგილობრივი მოსახლეობისა და მედიისთვის ასეთი დამოკიდებულება უკვე მოულოდნელობა და ახალი ამბავი აღარაა. ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის მერიამ არც წინა შემთხვევასთან დაკავშირებით უპასუხა ჩვენს კითხვებს, როდესაც რამდენიმე თვის წინ სოლომონ მეფის ქუჩაზე მდებარე, მილიონი ლარი ღირებულების სკვერის ნაწილი ჩამოიშალა. ინციდენტის დროს ნანგრევებში ჩავარდნილი ბავშვი ადიდებულ მდინარე ჩხერიმელაში აღმოჩნდა. საბედნიეროდ, მაშველებისა და ადგილობრივი მოსახლეობის დროული რეაგირების შედეგად, მისი მდინარიდან გამოყვანა მოხერხდა. მიუხედავად შემთხვევის სიმძიმისა, მუნიციპალიტეტისგან პასუხი ვერ მივიღეთ კითხვებზე, თუ რამ გამოიწვია სკვერის ნაწილის ჩამოშლა, რამდენად ხარისხიანად იყო შესრულებული სამუშაოები და დადგა თუ არა ვინმეს პასუხისმგებლობის საკითხი.

ახლა კი, როდესაც უსაფრთხოდ მიჩნეულ ტერიტორიაზე საცხოვრებელ სახლებს ახალი ბზარები უჩნდება, ხარაგაულის მერია კვლავ არ პასუხობს მედიის კითხვებს.

ორივე შემთხვევაში საუბარია მოქალაქეთა უსაფრთხოებაზე, საჯარო ინტერესსა და ადგილობრივი ხელისუფლების ანგარიშვალდებულებაზე. საზოგადოებას აქვს უფლება იცოდეს, რა ზომებს იღებს მუნიციპალიტეტი საფრთხეების თავიდან ასაცილებლად და ვინ არის პასუხისმგებელი მიღებულ გადაწყვეტილებებზე.

შენიშვნა რედაქციისგან: სტატიის მთავარი ფოტო, შინაარსის შესაბამისად, გენერირებულია ხელოვნური ინტელექტის მიერ.